HỘI THẢO QUỐC TẾ TẠI HÀ NỘI 26-27/11/2009

  Giới thiệu

Thưa các quý bà và quý ông,

Nếu như trước đây chúng ta không biết, thì hôm qua chúng ta đã được biết rằng biển Đông rất giàu có trên nhiều lĩnh vực, song đáng tiếc là cũng giàu các tranh chấp biển.

Trong bài trình bày của tôi hôm nay, tôi sẽ không đề cập đến các vấn đề theo như các luật gia thường gọi là luật định, ví dụ như tôi sẽ không thảo luận về giá trị pháp lý của một vài hay tất cả các yêu sách của các bên tranh chấp trong khu vực dưới góc độ luật pháp quốc tế.Thay vì đó, tôi sẽ trình bày về các thủ tục và khả năng giải quyết tranh chấp bằng luật biển quốc tế cho những nước muốn tìm kiếm một giải pháp hòa bình thông qua các cơ quan tài phán quốc tế, ví dụ như Tòa án Quốc tế, hay nơi mà tôi đang làm việc: Tòa án Quốc tế về Luật Biển.

Môi trường chính trị ở biển Đông dường như đã thay đổi nhiều so với những thập kỷ 1980 và 1990 do nơi đây là khu vực tập trung xung đột và tranh chấp. Thực tế, xung đột giữa Trung Quốc và Việt Nam năm 1988 trong đó 70 người Việt Nam thiệt mạng, và việc Trung Quốc chiếm đóng và xây dựng một số công trình ở Đảo Vành Khăn của Philippines dường như đã trở thành “di sản” của thời kỳ trước. Xung đột nhường chỗ cho hợp tác, điển hình là việc Trung Quốc, Việt Nam và Philippines đã cùng tiến hành thăm dò địa chấn ở khu vực thỏa thuận. Nhưng liệu những tiến triển này có bền vững và lâu dài – hay chỉ mong manh và tạm thời? Bài này sẽ làm rõ diễn biến tình hình trong thời gian gần đây và đề xuất những bước đi tiếp theo.

    Trong những năm qua, Trung Quốc trở nên tích cực hơn khi đưa ra các sáng kiến hợp tác khu vực. Đáng chú ý, ở khu vực Đông Bắc Á, Trung Quốc đóng vai trò chính trong việc thúc đẩy tiến trình đàm phán 6 bên nhằm xử lý vấn đề phi hạt nhân hoá trên bán đảo Triều Tiên. Ở khu vực Trung Á, Trung Quốc là nước ủng hộ và tham gia tích cực nhất trong Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO). Còn ở Đông Nam Á, khu vực trọng tâm của bài tham luận này, Bắc Kinh được coi là cường quốc ngoài khu vực đầu tiên tham gia vào Hiệp ước Thân thiện và Hữu nghị (TAC) năm 2003

     Biển Đông rõ ràng là một vấn đề quốc tế. Chúng ta thường quen cho rằng có “vấn đề” thì sẽ có giải pháp miễn là chúng ta có đủ thông minh, thời gian và kiên nhẫn để tìm ra giải pháp đó là gì. Tuy nhiên, một vài vấn đề quốc tế lại có vẻ phức tạp hơn nhiều. Vấn đề Béc-lin trong Chiến tranh Lạnh là một kiểu như vậy. Dường như không có giải pháp nào cho vấn đề này, và thực tế, nó không bao giờ có thể được giải quyết như vậy. Thay vào đó, sự sụp đổ của Liên bang Xô viết và sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh, điều dẫn tới sự sụp đổ của bức tường Béc-lin, đã tạo ra sự thay đổi gây chấn động trong toàn bộ bối cảnh quốc tế lúc bấy giờ và khiến Béc-lin không còn là vấn đề nữa.

     Trong năm vừa qua, tình hình tại Biển Đông có nhiều thay đổi lớn. Những vấn đề liên quan đến an ninh gồm:

     Thứ nhất, Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc giới hạn thời gian các nước ven biển phải đệ trình bản báo cáo phân giới thềm lục địa mở rộng lên Ủy ban ranh giới thềm lục địa trước ngày 13 tháng 5 năm 2009, khiến nhiều nước Đông Nam Á xung quanh Biển Đông đều tranh thủ nộp bản báo cáo về phân giới thềm lục địa.

Ngày 4 tháng 11 năm 2002, ASEAN và Trung Quốc ký Tuyên bố về ứng xử các bên tại Biển Đông (DOC). Tuyên bố này chưa đạt được mục tiêu mà ASEAN mong đợi là một bộ quy tắc ứng xử mang tính ràng buộc, và việc thực thi DOC đến nay vẫn chưa được triển khai về thực chất, nhưng đối với các nước ASEAN, đây được xem là một bước ngoặt trong vấn đề Biển Đông. Trước đây Trung Quốc chỉ đồng ý đàm phán song phương và luôn né tránh đàm phán đa phương.

I.                   

     Đông Nam Á là khu vực có đặc trưng biển rõ rệt. Khu vực này được bao bọc bởi Biển Đông trải dài hơn 1.800 dặm từ Sumatra tới Đài Loan, nối liền Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương. Trong đó, eo biển Ma lắc ca, Lombok, và Sunda có tầm quan trọng chiến lược đối với khu vực và thế giới.

Li Mingjiang[2]  Khoa Quốc tế học (RSIS), Đại học Kỹ thuật Công nghệ Nanyang, Xin-ga-po

      Trong khoảng hơn một thập kỷ qua, quan hệ Trung Quốc-ASEAN đã phát triển mạnh mẽ, nhờ nỗ lực của cả hai bên trong việc tìm ra những điểm hai bên có lợi ích tương đồng có thể hợp tác được, cũng như nhờ việc cả hai bên đều nhận thức được rằng xung đột và sự chia rẽ về chính trị là vô cùng nguy hại đối với ổn định khu vực. Tuy nhiên, những tranh cãi ngoại giao về các yêu sách chủ quyền và tài nguyên ở Biển Đông thì chưa hoàn toàn chấm dứt.

     Tính từ văn kiện đa phương đầu tiên của khu vực về Biển Đông – Tuyên bố về ứng xử của các bên tại Biển Đông – được ký kết vào năm 2002, các bên có liên quan tới vấn đề Biển Đông đang ngày càng hội nhập sâu về kinh tế. Trong khi đó, trong rất nhiều các sự kiện song phương và đa phương, các nhà lãnh đạo cấp cao của các quốc gia này nhấn mạnh rằng hoà bình ở khu vực Biển Đông có ý nghĩa sống còn đối với sự ổn định và thịnh vượng của khu vực. Nhận thức được tầm quan trọng và sự cấp thiết của vấn đề hợp tác tại khu vực Biển Đông, các nỗ lực hợp tác chung đã được thúc đẩy trong lĩnh vực an ninh hàng hải, bảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học hàng hải, phòng chống thiên tai và việc sử dụng, khai thác tài nguyên biển.

  I.                  Tình trạng tranh chấp trong Biển Đông:

Hiện tại, trong khu vực Biển Đông đang tồn tại 2 loại  tranh chấp chủ yếu:

 1. Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

 2 .Tranh chấp ranh giới các vùng biển và thềm lục địa chồng lấn giữa các nước có bờ biển đối diện hoặc liền kề.