Tranh chấp Biển Đông: Cuộc chiến trên bản đồ?

Thứ ba, 07 Tháng 10 2014 08:56
In

Các quốc gia ven Biển Đông sẽ đấu tranh chủ quyền trong các viện bảo tàng, ở các kho lưu trữ tài liệu và trên bản đồ.

 

Các quc gia trong khu vc Bin Đông t lâu đã s dng các bn đ như mt bin pháp đ đu tranh ch quyn. Cho đến nay, thm chí nó có th đưc ví như mt môn th thao. Vào tháng 6, Vit Nam đã trưng bày mt s các bn đ c ca mình ti mt trin lãm Hi Phòng. Vào tháng 9, chính ph Philippines và Đài Loan đã m các cuc trin lãm Manila và Đài Bc đ trưng bày các tài liu vi hy vng nhm thúc đy yêu sách ca mình Bin Đông. Trên giy t, yêu sách ca Đài Loan ging ht như ca Trung Quc, khng đnh ch quyn đi vi phn ln Bin Đông bng mt đưng ch U rng ln huyn bí - điu này đã làm các nưc láng ging rt lo ngi. Chính vì thế, tài liu lưu tr ca Đài Loan thu hút đưc khá nhiu s quan tâm. Hơn thế na, vic Đài Loan làm rõ yêu sách ca mình s tr thành mt tr ngi vi Trung Quc.

Bo tàng Đài Bc ln đu tiên trưng bày mt phn nh trong các tài liu lưu tr ca Tưng Gii Thch mà Quc Dân Đng mang theo khi tháo chy Đng Cng sn ca Mao Trch Đông ti đo Đài Loan vào năm 1949. Phát biu ti bui l khai mc, Tng thng Đài Loan Mã Anh Cu đã làm rõ yêu sách mà chính ph Quc Dân Đng đưa ra vào năm 1947 – đó là khng đnh ch quyn đi vi các hòn đo b Nht Bn chiếm đóng trong thi k Chiến tranh Thế gii th hai. Khác vi Trung Quc khi nưc này chưa bao gi tuyên b mt cách rõ ràng v vic mình yêu sách nhng gì trong đưng ch U – đo, đá, bãi cn, rn san hô, cá, du m, khí đt hay vùng nưc – hay ch các hòn đo, ông Mã ch ra mt cách rõ ràng rng yêu sách này ch gii hn đi vi các đo và vùng nưc lin k trong khong t 3 đến 12 hi lý. Ông Mã cũng tuyên b “không h có bt c cái gi là yêu sách nào khác đi vi các vùng bin”.

Điu này rt quan trng, vì trên lý thuyết, nó đng nghĩa vi vic đưng ch U có th đưc din gii phù hp vi lut pháp quc tế hin hành. Theo Công ưc ca Liên Hp Quc v Lut Bin (UNCLOS), “đt thng tr bin”. Các thc th đt đưc hưng vùng lãnh hi rng 12 hi lý; các đo có kh năng duy trì s sng có thêm “vùng đc quyn kinh tế” (EEZ) rng 200 hi lý. Vì vy, thm chí nếu tt c các đo đu thuc Trung Quc – bên cnh nhng yêu sách ch quyn ca Đài Loan, Philippines, Vit Nam, Malaysia và Brunei – vic phân đnh ranh gii ca các vùng EEZ này cũng s vô cùng khó khăn và không th bao trn toàn b Bin Đông.

Phát biu ca ông Mã s làm hài lòng nưc M. Bonnie Glaser thuc Trung tâm Nghiên cu Chiến lưc và Quc tế (CSIS), mt cơ quan nghiên cu Washington, cho biết ngưi M đã bí mt kêu gi ông Mã làm rõ ý nghĩa yêu sách trong bn đ mà Quc Dân Đng v. Vic làm này đưc k vng s gây áp lc lên Trung Quc buc nưc này gii thích và thm chí là thay đi lp trưng ca mình. Đây là mt phn trong các n lc ca M nhm ngăn chn xung đt trên bin, mt tuyến đưng bin trng yếu chuyên ch phn ln hàng hóa thương mi ca thế gii. M không đng v bên nào trong các tranh chp lãnh th nhưng đ li cho Trung Quc vì đã làm gia tăng căng thng khu vc.

Bà Glaser cho rng yêu cu ca M đã đt ông Mã và các tr lý ca mình vào mt v thế vô cùng khó x. Trung Quc luôn khng đnh Đài Loan là mt phn lãnh th ca mình và tuyên b s s dng vũ lc đ chiếm li nếu như Đài Loan chính thc tuyên b đc lp tách khi Trung Quc. Và mt trong nhng du tích cui cùng ca vin tưng không có gì ngoài “mt Trung Quc thng nht” là vic Đài Loan tuân th theo các yêu sách lãnh th ca Trung Quc.

Ông Mã đã gt đi kh năng hp tác vi Trung Quc trong vic đưa ra mt yêu sách chung, nhưng cũng không th v li biên gii Đài Loan mà không b Trung Quc coi là đi theo ch nghĩa ly khai. Nhim k tng thng sáu năm ca ông Mã đưc đánh du bng vic ci thin đáng k trong mi quan h vi Trung Quc. Ông Mã s không mun điu này b hy hoi bi vn đ Bin Đông. Dưi thi ca ông Mã, Đài Loan đang lng l xây dng mt cng bin đ ln đ trin khai tàu chiến ti đo Ba Bình, hay Thái Bình – hòn đo ln nht thuc Qun đo Trưng Sa. Tuy vy, ông Mã đã im lng trong hu hết các vn đ khác. Hin ti, ông Mã chc chn đang hy vng Trung Quc s coi nhng li gii thích ca ông ch mang tính pháp lý và vô giá tr.

Phn ln tài liu lưu tr vn còn là bí mt, và ngưi Trung Quc t lâu đã bày t ý mun đưc tiếp cn nhng tài liu này. Mt vài quan chc cp cao Trung Quc đã có mt ti bui khai mc trin lãm. Tuy vy, theo Michael Gau, mt chuyên gia v lut bin ti Đi hc Hi dương Quc gia Đài Loan, nhng quan chc này không my quan tâm đi vi nhng hin vt đã đưc gii mt đ trưng bày, bao gm mt tm nh đen trng chp tm bia ch quyn đo Ba Bình t năm 1946. Thay vào đó, h mun biết v vic "liu Đài Loan s ng h đưng ch U hay b đe do phi nghe theo M."

Câu tr li, có v bao gm c hai. Ông Mã không h đ cp ti đưng ch U hay tính hp pháp ca yêu sách này. Đưng ch U đã tr thành mt biu tưng v lòng yêu nưc Trung Quc - ví d vic đưng này đưc in trên các bn đ trong h chiếu Trung Quc - như th đó là mt bng chng lch s lâu đi rõ ràng cho các yêu sách ca nưc này. Trên thc tế, trong cun sách mi xut bn "Bin Đông: Cuc đu tranh quyn lc Châu Á" ca mình, Bill Hayton đã ch ra mt cách rõ ràng rng, ngun gc ca các yêu sách này là phi lch s, phi khoa hc và vô căn c. Rt nhiu bn đ c hơn ca Trung Quc v biên gii phía nam ca nưc này ch đến Qun đo Hoàng Sa, là nơi nm đim cc bc ca Bin Đông và cũng đưc Vit Nam yêu sách ch quyn. Năm 1933, tc gin vi vic ngưi Pháp khng đnh ch quyn xa hơn xung phía Nam đến Qun đo Trưng Sa, các nhà v bn đ ngưi Trung Quc đã m rng yêu sách ch quyn xung ti Bãi cn James, nơi mà h nghĩ là mt hòn đo ni trên mt nưc nhưng thc tế li ch là mt thc th chìm gn Borneo.

Năm 1936, đưng ch U xut hin. Đưng này bao gm 11 đon và là cơ s cho đưng yêu sách ca Quc Dân Đng. Năm 1953, nhm th hin tình cm hu ngh vi Đng Cng sn Vit Nam anh em, nhng nhà lãnh đo mi ca Đng Cng sn Trung Quc đã xóa đi 2 đon thuc Vnh Bc B. Và khi Trung Quc đ trình mt bn đ chính thc lên Liên Hp Quc vào năm 2009, nó là mt “đưng đt chín đon”. Năm ngoái, mt đon thi đã đưc v thêm nhm th hin Đài Loan cũng nm trong phm vi ca đưng ch U.

Bn đ nào là chính xác?

Nếu Trung Quc chp nhn cách gii thích ca ông Mã, thì ít nht đó cũng s mt đim sáng cho các tranh chp phc tp và bế tc hin nay. Tuy vy, dù khá nhiu hc gi Trung Quc có khuynh hưng đng tình vi quan đim ca ông Mã, gii chc Trung Quc li không h t ra vi vã trong vic chính thc tha nhn vn đ này. Và k c khi Trung Quc thc s chp nhn, thì vic đi đến đưc mt gii pháp cho các tranh chp vn còn khá xa vi. UNCLOS ch có th phân x đi vi các vùng nưc gn lin vi đo, ch không th xác đnh ch quyn đi vi chính các hòn đo đó. Các bn đ ca Trung Quc không phi là tài liu duy nht, cũng không phi là ngun đáng tin cy nht. Mt trong nhng bn đ đưc trưng bày Manila th hin lãnh th Philippin bao gm Bãi cn Scarborough, mt thc th đưc sáp nhp vào Trung Quc trong năm 2012. Bn đ này đưc v t năm 1636, xut hin trưc bn đ đưng chín đon ti hơn ba thế k.

Bài viết đưc đăng ln đu tiên trên trang The Economist.

Tun Vit (dch)

Minh Ngc (hiu đính)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: