Biển Đông sẽ là cái “bẫy” trên con đường phát triển hòa bình của Trung Quốc nếu như nước này sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp. Đây có thể coi là một phép thử cho sự phát triển hòa bình của nước này.

Kể từ năm 2010, hàng loạt xung đột và tranh chấp nổi lên từ những yêu sách của một số quốc gia trong tranh chấp Biển Đông đối với Trung Quốc đã ảnh hưởng đến hình ảnh của nước này tại Đông Nam Á. Hình ảnh về một cường quốc có trách nhiệm tại Đông Nam Á, là điều mà Trung Quốc đã nỗ lực rất nhiều để có được, đã lâm vào một cuộc khủng hoảng về niềm tin.

Đối với một vài quốc gia Đông Nam Á, Trung Quốc là “một đối tác cần phải đề phòng”, và xu hướng tâm lý này được phản ánh trong cách tiếp cận của họ đối với các vấn đề an ninh truyền thống và chiến lược.

Một số nước có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc tại Biển Đông lo ngại rằng sự hiện đại hóa quân đội và tình cảm chủ nghĩa dân tốc tăng cao của Trung Quốc sẽ đẩy quốc gia này sử dụng vũ lược hoặc đe dọa sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Do đó họ đã tìm kiếm phương thức đa phương hóa tranh chấp bằng cách lôi kéo Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á và Mỹ.

Việc Mỹ “quay trở lại châu Á” và ủng hộ các đồng minh của mình, và việc Việt Nam và Philippin đang nỗ lực biến những yêu sách của mình tại Biển Đông thành vấn đề tranh chấp giữa Trung Quốc và ASEAN,  Biển Đông đã trở thành tâm điểm trong những mối quan hệ của Trung Quốc đối với các quốc gia trong khu vực. Và với việc truyền thông nước ngoài cũng đi theo xu hướng này và can dự vào các vùng biển tranh chấp, thì Trung Quốc cần phải giải quyết đúng mức tranh chấp Biển Đông và mối quan hệ Trung Quốc – ASEAN.

Đang có một làn sóng dư luận công khai tại Trung Quốc tin rằng tình huống Biển Đông là rất tệ,  và thậm chí còn xuất hiện giọng điệu cực đoan kêu gọi sử dụng vũ lực và từ bỏ hợp tác với ASEAN. Tuy nhiên, ASEAN lại đánh giá cao chiến lược phát triển hòa bình của Trung Quốc và cơ bản tán thành nguyên tắc của Trung Quốc về “gác tranh chấp và tìm kiếm phát triển chung” tại Biển Đông.

Về tổng thể, hợp tác vẫn là xu hướng chủ đạo trong quan hệ Trung Quốc – ASEAN, và hầu hết các thành viên ASEAN đều có quan điểm tương đối tích cực về sự phát triển của Trung Quốc.

Mối quan hệ Trung Quốc – ASEAN có thể vượt qua “phép thử” trong tranh chấp Biển Đông hay không phụ thuộc vào sự nhìn nhận đúng đắn của tất cả các bên về tình huống chiến lược khu vực. Sự thay đổi chiến lược của Mỹ đối với Đông Nam Á sẽ không làm xói mòn nền tảng quan hệ Trung Quốc – ASEAN, mà nó sẽ giúp xóa bỏ những mối quan ngại của các quốc gia ASEAN và xóa bỏ những mối đe dọa về sự trỗi dậy của Trung Quốc.

“Mối đe dọa Trung Quốc” là một trong những nhân tố chính làm cản trở sự phát triển tốt đẹp trong mối quan hệ Trung Quốc – ASEAN, nhưng về cơ bản không thể đảo ngược toàn bộ xu hướng phát triển nhanh chóng về mối quan hệ song phương này.

Thật ra, việc liên tục nâng cao thuyết về mối đe dọa Trung Quốc có thể coi là dấu hiệu tiến bộ trong mối quan hệ giữa Trung Quốc và các quôc gia ASEAN, vì mối khi thuyết này nổi lên, Trung Quốc sẽ  thể hiện một cách đầy đủ chính sách ngoại giao theo đuổi mối quan hệ láng giềng tốt. Mối quan hệ Trung Quốc và ASEAN được thúc đẩy mỗi khi các vấn đề gai góc được giải quyết.

Một số quốc gia ASEAN thiếu sự hiểu biết đúng đắn về chính sách và ý định của Trung Quốc và có lẽ họ cảm thấy lo ngại về sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc. Điều này khiến cho họ do dự trong việc nhìn nhận sự trỗi dậy của Trung Quốc là mối đe dọa hay là cơ hội. Việc tích cực theo đuổi  chính sách láng giềng tốt cuối cùng sẽ giúp Trung Quốc chứng tỏ được rằng thuyết về mối đe dọa Trung Quốc là không có cơ sở. Hợp tác cùng thắng (win-win) từ lâu luôn là động lực cho sự phát triển liên tục trong mối quan hệ Trung Quốc – ASEAN và điều đó vẫn sẽ tiếp tục được duy trì.

Chẳng cần phải đánh giá quá cao về khả năng của Mỹ nắm giữ được ASEAN. Trung Quốc cũng không thể mong các quốc gia Đông Nam Á hành động chống lại mong muốn của Washington. Do đó, Trung Quốc nên tiếp tục lờ đi những luận điệu kêu gọi sử dụng vũ lực để  giải quyết tranh chấp. Việc sử dụng vũ lực chống lại Việt Nam và Philippin sẽ chỉ đẩy hai quốc gia này và có thể là tất cả các thành viên ASEAN vào vòng tay của phương Tây, khiến cho những nỗ lực ngoại giao trong hàng thập kỷ tại Đông Nam Á trở thành mây khói.

Kết quả là Trung Quốc sẽ không đạt được những vấn đề chiến lược như mong đợi, thay vào đó là sẽ tạo ra một môi trường đối nghịch xung quanh mình. Trong trường hợp đó, Biển Đông sẽ trở thành cái “bẫy” trên con đường phát triển hòa bình của Trung Quốc.

Vì vậy, Trung Quốc nên tập trung vào sức mạnh mềm của mình trên 3 phương diện trong vấn đề Biển Đông: nên theo đuổi chính nghĩa; nỗ lực tăng cường niềm tin của các quốc gia láng giềng, vì như vậy họ sẽ tin rằng sự trỗi dậy của Trung Quốc là hòa bình; và xây dựng vị thế của Trung Quốc, không được bỏ qua bất kỳ điều nào trong các phương diện trên. Theo cách này cộng đồng quốc tế - đặc biệt là các quốc gia ASEAN – sẽ nhận thấy rằng Trung Quốc luôn cam kết đi theo con đường “phát triển hòa bình” của mình.

Tác giả Chu Hao là học giả nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á và Nam Á, Viện Quan hệ Quốc tế Đương đại Trung Quốc.

Theo China Daily

Văn Cường (gt)