18 - 4 - 2021 | 4:20
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home QUAN HỆ QUỐC TẾ Những xu hướng địa chính trị ở Đông Á

Những xu hướng địa chính trị ở Đông Á

Email In PDF.

Đông Á đang ở tại một thời điểm lịch sử quan trọng khi hai xu hướng địa chính trị lớn nổi lên: sự gia tăng chiến lược của Trung Quốc và tác động từ sự trỗi dậy của Trung Quốc đối với vị thế lâu dài của Mỹ ở khu vực Đông Á. Vậy, những xu hướng này có tác động như thế nào đến khu vực Đông Á? ASEAN cần phải làm gì?

 

Khi cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tăng lên, cả Nhật Bản và ASEAN phải đánh giá các chính sách chiến lược của mình. Nhật Bản và ASEAN sẽ là hai thực thể quan trọng tiếp theo (không xếp theo thứ tự cụ thể) trong bối cảnh chiến lược hiện nay, quyết sách của họ có thể quyết định đến sự ổn định trong khu vực Đông Á. Sự trỗi dậy của Trung Quốc là câu chuyện chính của thế kỷ này. Mặc dù Bắc Kinh nhiều lần đề cập đến chiến lược “trỗi dậy hòa bình”, song những hành vi hung hăng, hiếu chiến của Trung Quốc trong thời gian qua tiếp tục đặt ra nhiều câu hỏi về ý đồ thực sự của nước này. Sự ngờ vực xuất phát từ việc Trung Quốc củng cố tuyên bố chủ quyền của mình ở vùng Biển Đông và Biển Hoa Đông, bao gồm cả việc gấp rút cải tạo đất đá để mở rộng các hòn đảo, rạn san hô ở vùng Biển Đông. Các quốc gia có yêu sách khác cùng Mỹ và Nhật Bản lo ngại Trung Quốc có ý đồ quân sự hóa các hòn đảo nhân tạo, và điều này ngày càng trở nên rõ ràng khi đầu năm 2016 Bắc Kinh đã cho triển khai các hệ thống tên lửa phòng không trên đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa.

Phần lớn các nhà phân tích đều cho rằng sự quyết đoán của Trung Quốc trong vấn đề biển sẽ tiếp tục leo thang. Điều này đặc biệt đúng đối với các tranh chấp ở Biển Đông khi Trung Quốc coi tiểu vùng này như là khu vực “sân sau” của riêng mình. Sự quyết đoán của Trung Quốc đã dẫn đến sự tranh cãi gay gắt không chỉ giữa các quốc gia có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông khác như Philippines và Việt Nam, mà còn với các đối tác lâu dài của mình như Malaysia và Indonesia vốn đứng trung lập trong cuộc tranh chấp này.

Xu hướng quan trọng thứ hai là khuyến khích Mỹ can dự, quan tâm và cam kết với khu vực Đông Á. Sự gia tăng chiến lược của Trung Quốc thách thức vai trò truyền thống của Mỹ như là nguồn ổn định chính trong khu vực. Mặc dù luôn lo ngại Mỹ bỏ rơi trong bối cảnh chiến lược hiện nay của Đông Á, nhưng có hai yếu tố sẽ khiến Mỹ quan tâm đến khu vực này nhiều hơn.

Thứ nhất là việc Trung Quốc và Triều Tiên mua sắm các công nghệ bất đối xứng như tên lửa đạn đạo, tàu ngầm và các vũ khí khác nhằm củng cố khả năng chống tiếp cận/chống xâm nhập và hạn chế khả năng tiếp cận các căn cứ quân sự của Mỹ ở Đông Bắc Á, và tiếp đến làm suy yếu khả năng răn đe mở rộng của Mỹ.

Yếu tố thứ hai bắt nguồn từ chính sách của Mỹ ở Trung Đông. Đối với khu vực Đông Á, Trung Đông là một nguồn phân tâm sự chú ý và các nguồn lực của Mỹ. Với tình hình hiện nay ở Syria và mối đe dọa từ tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng leo thang căng thẳng ra cả các khu vực khác, sự tham gia của Mỹ ở Trung Đông mặc dù sẽ được tăng cường, nhưng không vì thế Mỹ phớt lờ các quốc gia Đông Á.

Phản ứng của Nhật Bản và ASEAN đối với các xu hướng địa chính trị về cơ bản là khác nhau. Đối với Nhật Bản, những thay đổi này đã dẫn đến sự giải thích rõ ràng hơn về các mục tiêu an ninh quốc gia và chiến lược. Ở bên trong, Nhật Bản đã tăng cường khả năng quân sự của mình, điều chỉnh chiến lược quốc phòng tập trung hơn vào các khu vực phía Tây Nam, gỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí và tăng chi tiêu quốc phòng. Ở bên ngoài, Nhật Bản đã tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ, nhất là việc hai bên ký kết Hướng dẫn mới về Hợp tác Quốc phòng Nhật Bản- Mỹ năm 2015, bản nâng cấp đầu tiên kể từ năm 1997, cho phép Nhật Bản giúp bảo vệ Mỹ và các đồng minh khác, ngay cả khi Nhật Bản không phải là nước bị tấn công (được gọi là nhiệm vụ tự vệ tập thể). Nhật Bản cũng đã củng cố quan hệ an ninh với các nước có cùng mục tiêu (Úc, Ấn Độ), hình thành các quan hệ đối tác an ninh với nước nguyên đơn trong vụ tranh chấp Biển Đông (Philippines) cũng như với Việt Nam, và tham gia vào các nỗ lực ngoại giao quốc phòng mạnh mẽ song phương và đa phương (ADMM+).

Trong khi đó, tác động đối với ASEAN vẫn chưa rõ ràng. Điều này không bất ngờ vì ASEAN là một tập thể 10 quốc gia với các lợi ích quốc gia riêng biệt. Tuy nhiên, một tác động có thể nhìn thấy được, đó là sự rạn nứt trong ASEAN. Sự khác biệt giữa nhóm ủng hộ Trung Quốc, nhóm phản đối Trung Quốc và các nước trung lập đã trở nên rõ ràng hơn. Các cuộc họp ngoại trưởng ASEAN năm 2012 và năm 2015 là những ví dụ minh chứng cho sự rạn nứt này, khi đó các nước ASEAN đã không thể đạt được một sự đồng thuận về hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông trong các thông cáo chung được công bố sau những cuộc họp. Vào tháng 4/2016, sự rạn nứt này một lần nữa được báo chí nhắc đến khi các ngoại trưởng của Trung Quốc, Lào, Campuchia và Brunei đã gặp nhau và đi đến thống nhất rằng vấn đề Biển Đông nên được giải quyết giữa Trung Quốc và các quốc gia yêu sách, chứ không phải thông qua khuôn khổ ASEAN- Trung Quốc. 

Rõ ràng để đối phó trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, chính sách chiến lược toàn diện của Nhật Bản được hầu hết các quốc gia ASEAN chấp nhận, bởi vì động thái của Tokyo được coi là biện pháp phòng thủ. Tuy nhiên, Nhật Bản nên tránh bất kỳ hành vi gây mất ổn định về vấn đề di sản lịch sử chưa được giải quyết, chẳng hạn như thăm đền thờ Yasukuni. Điều này làm giảm thiện chí của Nhật Bản và ủng hộ quan điểm rằng Nhật Bản có thể là một nhân tố gây bất ổn. Ngoài ra, Nhật Bản nên tránh bất kỳ chiến lược cân bằng sức mạnh chống Trung Quốc mà có thể đẩy nhận thức của khu vực về việc Tokyo đang cố gắng tạo ra một liên minh chống Trung Quốc.

Đối với ASEAN, điều quan trọng là khu vực này vẫn là thể chế tổ chức hội nghị cho khu vực Đông Á thu hút sự tham gia của các nước lớn và cường quốc trong khu vực, cũng như duy trì sự liên quan của mình trong bối cảnh khu vực. Giải quyết sự thiếu đoàn kết của ASEAN là thách thức quan trọng nhất trong thập kỷ tới. ASEAN phải quyết định điểm giới hạn khi các hành động của Trung Quốc hay Mỹ trở nên bất lợi cho sự ổn định của khu vực, và đưa ra một cách tiếp cận chung cho thách thức này. Đây không phải là một sự thúc đẩy hướng tới việc tạo ra một chính sách đối ngoại và an ninh chung như của Liên minh châu Âu, mà là cách tiếp cận vấn đề dựa trên nhận thức chung. Trong khi đó, Nhật Bản đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN nhằm bảo đảm sự hợp tác Nhật Bản- ASEAN mang lại ổn định cho khu vực.

Bhubhindar Singh là phó giáo sư và là điều phối viên Chương trình Kiến trúc Anh ninh Khu vực, trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore. Bài viết được đăng trên Policy Forum.

Văn Cường (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

QUAD tìm kiếm vai trò phi quân sự và phản ứng chiến lược từ Trung Quốc: Chủ nghĩa tiểu đa phương, đầu tư cơ sở hạ tầng và cân bằng khu vực

QUAD tìm kiếm vai trò phi quân sự và phản ứng chiến lược từ Trung Quốc: Chủ nghĩa tiểu đa phương, đầu tư cơ sở hạ tầng và cân bằng khu vực

Bài viết phân tích mục đích và sự mở rộng của hợp tác an ninh tiểu đa phương và qua đó đánh giá trường hợp của Đối thoại Tứ giác An ninh (QUAD). Sau đó, tác giả phân tích và làm rõ phản ứng của Trung Quốc, từ đó đưa ra các kết luận và dự đoán về sự tương tác giữa hai chủ thể trên sẽ ảnh hưởng như thế nào đối với trật tự khu vực.

Đọc tiếp...

Tái thiết quan hệ với Trung Quốc thời Biden khó thành hiện thực

Tái thiết quan hệ với Trung Quốc thời Biden khó thành hiện thực

Dù Mỹ và Trung Quốc đều để ngỏ kênh đối thoại, hai bên khó có thể tái thiết hoàn toàn quan hệ song phương vào thời điểm này. Chính quyền Biden quyết tâm theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn với Trung Quốc trong khi Trung Quốc tiếp tục các động thái hung hăng, ảnh hưởng đến trật tự quốc tế trong mắt Mỹ.

Đọc tiếp...

Thế khó của Nhật Bản trong cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung

Thế khó của Nhật Bản trong cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung

Nhật Bản là một trường hợp đặc biệt để nghiên cứu tác động của cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung. Là quốc gia nằm tại tiền tuyến của cạnh tranh, Nhật Bản ở vị thế khó xử bởi vừa là đồng minh quân sự thân cận của Mỹ lại vừa có quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc.

Đọc tiếp...

EU - Trung Quốc: Từ đối tác chiến lược thành đối thủ hệ thống

EU - Trung Quốc: Từ đối tác chiến lược thành đối thủ hệ thống

EU và Trung Quốc mối quan hệ từ đối tác chiến lược chuyển thành đối thủ hệ thống. Điều gì đã đẩy hai bên đi đến bước đường này?

Đọc tiếp...

Cách Mỹ thách thức Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình

Cách Mỹ thách thức Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình

Chính sách Mỹ-Trung đòi hỏi một chiến lược nghiêm túc, bền vững, chứ không phải một chiến lược chắp vá trong chiến dịch tranh cử tổng thống để cứu lấy một chính quyền thất bại.

Đọc tiếp...

Cơ hội lớn của ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc

Cơ hội lớn của ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc

Các quốc gia Đông Nam Á có cơ hội hiếm có để tận dụng tuyên bố của Bắc Kinh về sự phụ thuộc lẫn nhau trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách, chẳng hạn như sáng kiến “Vành đai và Con đường” và Biển Đông.  

Đọc tiếp...

Đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philippines về VFA với Mỹ

Đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philippines về VFA với Mỹ

Hôm 11 tháng 2, Philippines thông báo chấm dứt Thỏa thuận các lực lượng thăm viếng (VFA) với Mỹ, đến ngày 2 tháng 6 nước này lại tuyên bố hoãn quyết định chấm dứt VFA. Điều gì uẩn khúc đằng sau sự thay đổi bất ngờ của Philppines?

Đọc tiếp...

Hiểm họa đối đầu Mỹ -Trung

Hiểm họa đối đầu Mỹ -Trung

Sự trỗi dậy của Trung Quốc liệu có thay đổi cục diện một "nền hòa bình kiểu Mỹ" tại khu vực châu Á. Phản ứng của các quốc gia trong khu vực sẽ ra sao, chọn Mỹ hay chọn Trung Quốc?

Đọc tiếp...

Xây dựng lòng tin ở châu Á - Thái Bình Dương: Lý thuyết, thực tiễn và một số bài học kinh nghiệm

Xây dựng lòng tin ở châu Á - Thái Bình Dương: Lý thuyết, thực tiễn và một số bài học kinh nghiệm

Bài viết tìm hiểu cơ sở lý thuyết và thực tiễn về xây dựng lòng tin ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương thông qua trả lời các câu hỏi: Vì sao đặc điểm triển khai các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) ở châu Á - Thái Bình Dương khác với CBMs truyền thống? Bài học kinh nghiệm rút ra từ triển khai CBMs ở khu vực là gì?

Đọc tiếp...

Quan điểm của Đông Nam Á về cuộc đối đầu Mỹ-Trung

Quan điểm của Đông Nam Á về cuộc đối đầu Mỹ-Trung

Các quốc gia trong khu vực đang tìm cách không để cho những tranh chấp của họ với Trung Quốc ảnh hưởng tới các khía cạnh khác trong mối quan hệ với nước láng giềng quan trọng này, tìm cách cân bằng giữa Trung Quốc và Mỹ, cũng như các cường quốc khu vực như Nhật Bản và Ấn Độ.

Đọc tiếp...

Covid 19 đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy

Covid 19 đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy

Đại dịch đã đẩy quan hệ Mỹ-Trung xuống đáy vì cả hai nước đều tìm cách vượt mặt nhau để định hình trật tự thế giới.

Đọc tiếp...

Tác động của COVID-19 đến quan hệ Trung-Mỹ

Tác động của COVID-19 đến quan hệ Trung-Mỹ

Dịch COVID-19 đã đẩy mối quan hệ Trung-Mỹ vào một giai đoạn tồi tệ mới. Quan hệ thương mại song phương trên đà suy thoái, rơi vào trạng thái dường như đóng băng; sự thiếu hụt lòng tin chiến lược ngày càng nghiêm trọng; bầu không khí giữa hai bên ngột ngạt chưa từng có.

Đọc tiếp...

Khả năng tồn tại của liên minh Mỹ-Philippines

Khả năng tồn tại của liên minh Mỹ-Philippines

Các nhà ngoại giao và quan chức quân sự ở cả Mỹ và Philippines đang tìm cách cứu vãn Thỏa thuận Các lực lượng thăm viếng (VFA) với lo ngại rằng khoảng trống an ninh do thoả thuận trên để lại có thể sẽ tạo cơ hội để Bắc Kinh tăng cường củng cố quân đội và bành trướng hơn nữa ở Biển Đông.

Đọc tiếp...

Những thách thức của quan hệ đối tác Nga-Trung

Những thách thức của quan hệ đối tác Nga-Trung

Quan hệ đối tác Trung-Nga đã được củng cố đáng kể trong hai năm qua. Tuy nhiên, những thay đổi tiềm tàng trong chính sách của Mỹ và đặc biệt là những diễn biến ở Trung Á và Bắc Cực có thể thách thức mối quan hệ này trong tương lai.

Đọc tiếp...

Mỹ-Trung không nên đấu đá nhau trong bối cảnh đại dịch

Mỹ-Trung không nên đấu đá nhau trong bối cảnh đại dịch

COVID-19 là nguyên nhân mới nhất dẫn đến xích mích trong mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh. Tuy nhiên, nếu để cho sự ganh đua làm mờ mắt trước những mối đe dọa rõ ràng lúc này, hai bên rốt cuộc sẽ tự hủy hoại chính mình.

Đọc tiếp...

Sáng kiến cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN của Trung Quốc và phản ứng hai chiều từ ASEAN

Sáng kiến cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN của Trung Quốc và phản ứng hai chiều từ ASEAN

Đề xuất này là dấu hiện cho sự kết tinh của một chiến lược có chủ ý và được đầu tư từ phía Trung Quốc về tương lai của quan hệ ASEAN-Trung Quốc, nhằm củng cố sự thay đổi quyền lực đang diễn ra ở Đông Nam Á và tạo ra sự chuyển đổi suôn sẻ sang trật tự khu vực lấy Trung Quốc làm trung tâm trong bối cảnh Mỹ suy giảm ảnh hưởng trong khu vực.

Đọc tiếp...

Dịch COVID-19 tác động đến chính sách đối ngoại của Trung Quốc

Dịch COVID-19 tác động đến chính sách đối ngoại của Trung Quốc

Trung Quốc đã cố gắng giải quyết một cách thận trọng mối quan hệ với Mỹ, đồng thời triển khai sức mạnh kinh tế và quân sự ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Dịch COVID-19 đã làm trầm trọng thêm căng thẳng trong quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ và đặt ra những câu hỏi về vai trò lãnh đạo toàn cầu của Bắc Kinh.

Đọc tiếp...

Trung Quốc-Hy vọng và lo sợ của Đông Nam Á

Trung Quốc-Hy vọng và lo sợ của Đông Nam Á

Trung Quốc được nhìn nhận là nước có ảnh hưởng lớn nhất về kinh tế tại khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, niềm tin của khu vực vào Trung Quốc đã suy giảm trong một vài năm qua dựa trên thái độ của quốc gia này đối với các vấn đề lợi ích chung.

Đọc tiếp...

Tiềm năng quan hệ Mỹ-ASEAN

Tiềm năng quan hệ Mỹ-ASEAN

Cuộc thăm dò dư luận gần đây nhất của ISEAS cho thấy Trung Quốc đang nhanh chóng giành được ưu thế kinh tế và chiến lược ở Đông Nam Á so với Mỹ. Do đó, để lấy lại lợi thế của mình tại khu vực này, Mỹ phải xác định lại các điều khoản cạnh tranh.

Đọc tiếp...

Hậu quả của việc Mỹ mất VFA với Philippines

Hậu quả của việc Mỹ mất VFA với Philippines

Việc chấm dứt Thỏa thuận các lực lượng thăm viếng (VFA) với Philippines sẽ khiến Mỹ dễ bị tổn thương hơn nữa trước các chính sách chính trị và đối ngoại trong nước của các đồng minh hiệp ước khác.  

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 5460 khách Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin