18 - 4 - 2021 | 3:19
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home NGHIÊN CỨU TRUNG QUỐC Trung Quốc muốn gì ở trật tự thế giới mới?

Trung Quốc muốn gì ở trật tự thế giới mới?

Email In PDF.

Cho đến nay, Trung Quốc vẫn chưa hiểu được rằng để làm một cường quốc lãnh đạo thế giới, cần một tầm nhìn vượt lên trên những lợi ích quốc gia hạn hẹp và những hành động vì lợi ích khu vực và thế giới, thậm chí đôi khi phải hy sinh các lợi ích ngắn hạn.

 

 

Khi cả Mỹ và Trung Quốc chuẩn bị cho chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Mỹ, thế giới đang mong chờ lời giải đáp từ hai nhà lãnh đạo về các vấn đề tồn tại từ lâu trong mối quan hệ song phương giữa hai nước. Cụ thể, người ta đang trông chờ rất nhiều về giải thích của Trung Quốc đối với quan điểm cơ bản về trật tự thế giới. Dù ông Tập có thể sẽ đưa ra những tuyên bố và đề xuất khéo léo nhằm trấn an Mỹ về những ý định ôn hòa của mình, ông cũng phải tìm cách để khớp chúng với những sáng kiến khu vực mới thể hiện sức mạnh cũng như sự quyết đoán của Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực. Ông Tập sẽ phải giải thích cuối cùng thì ý đồ thực sự của Trung Quốc là gì.

Cho đến nay, câu trả lời trực diện nhất đó là Trung Quốc muốn nhiều hơn nữa. Cụ thể hơn, Trung Quốc mong muốn ba điều: nhiều ảnh hưởng hơn, nhiều sự tôn trọng hơn và nhiều không gian hơn. Trong một loạt các hội nghị vào mùa hè ở Bắc Kinh, các chuyên gia đã dùng chung một phép ẩn dụ để giải thích hành vi của Trung Quốc: Trung Quốc từ một đứa trẻ giờ đã trưởng thành và do đó cần phải có quần áo mới bởi bộ đồ cũ đã không còn vừa vặn. Nói cách khác, khi sức mạnh kinh tế, chính trị và quân sự đã tăng lên, Trung Quốc “xứng đáng” có thêm không gian ở khu vực. Với quan điểm như vậy, bản chất xét lại trong chính sách của Trung Quốc là điều rất dễ thấy.

Dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, xu hướng xét lại này càng được đẩy mạnh. Với khẩu hiệu “Công cuộc phục hưng vĩ đại đất nước Trung Hoa”, ông Tập xác định lại các nhiệm vụ quan trọng nhất đối với chính sách đối ngoại nhằm “từng bước đạt thành tựu” (奋发有为). Chính sách “ẩn mình chờ thời” (韬光养晦) nổi tiếng của Đặng Tiểu Bình gần như đã biến mất trong cẩm nang chính sách đối ngoại của Trung Quốc. Các nhà ngoại giao Trung Quốc ngày càng trở nên cứng rắn đến mức một số nhà phân tích Trung Quốc đã ví von họ là những người thuộc “Bộ không đàm phán”. Những phản ứng tiêu cực, chẳng hạn như sự lo lắng và phản đối phong cách ngoại giao mới của Trung Quốc, đã không được đếm xỉa khi Trung Quốc coi đó là “những khó khăn bình thường” trong giai đoạn đầu thiết lập trật tự thế giới mới. Các nhà ngoại giao và học giả Trung Quốc còn tự tin đến mức cho rằng khi Trung Quốc áp dụng phong cách quyết đoán này, láng giềng và phần còn lại của thế giới trước sau gì cũng sẽ phải chịu khuất phục và chấp nhận “tình trạng bình thường mới”.

Trong giới nghiên cứu chính sách đối ngoại của Trung Quốc, sự trỗi dậy trở thành siêu cường của Trung Quốc đã không còn là chủ đề gây tranh cãi. Ở Trung Quốc, trong khi một số còn nghi ngờ về vai trò siêu cường duy nhất của Mỹ, thì ít ai nghi ngờ về việc Trung Quốc chắc chắn sẽ vượt qua Mỹ - câu hỏi duy nhất đặt ra chỉ là khi nào. Vì vậy, theo quan điểm của Trung Quốc, đề xuất xây dựng “mối quan hệ cường quốc kiểu mới” và cuộc thảo luận nảy lửa về cách để tránh “bẫy Thucydides” không liên quan gì mấy đến kết quả của cuộc chuyển giao quyền lực. Thay vào đó, họ tập trung vào việc làm thế nào để quản lý quá trình chuyển giao đó, nói cách khác là làm thế nào để thay thế Mỹ một cách hòa bình và tránh xáo trộn ở mức thấp nhất.

Được thúc đẩy bởi định hướng và tầm nhìn vinh quang về tương lai của Tập Cận Bình, bộ máy chính sách đối ngoại đã bộc lộ sự tự tin của mình. Nhiều nhà nghiên cứu của Trung Quốc đã ví von (hoặc cũng có thể là nghiêm túc) tuyên bố rằng, Trung Quốc hài lòng với mọi thứ trong trật tự thế giới hiện tại và cũng mong muốn giữ nguyên trạng miễn là Bắc Kinh thay thế vị trí Washington trong hệ thống đó. Mặc dù có rất nhiều quan điểm cho rằng, trong giai đoạn nắm quyền của Tập Cận Bình (từ 2012 đến 2022), Trung Quốc gần như không thể đạt được mục tiêu đó, nhiều quan điểm khác lại nhìn thấy một viễn cảnh khá thực tế là Trung Quốc sẽ thiết lập được sự thống trị của mình trước hết ở Châu Á. Để đạt được mục tiêu đó, các học giả Trung Quốc đã đưa ra những lập luận sáng tạo nhằm làm suy yếu và loại bỏ vai trò của Mỹ ở Châu Á. Một số thách thức bản sắc của Mỹ với tư cách là một quốc gia Châu Á khi cho rằng, dù Mỹ là một cường quốc ở Châu Á - Thái Bình Dương nhưng lại không phải là một quốc gia Châu Á. Do đó Mỹ không có vai trò nội tại gì để hoạt động ở đây. Số khác thì cho rằng Thái Bình Dương “đủ lớn cho cả Mỹ và Trung Quốc,” do đó Mỹ nên tự bằng lòng với phần nửa đông Thái Bình Dương và cần chấm dứt can thiệp vào phần nửa tây Thái Bình Dương của Trung Quốc. Học giả Trung Quốc còn bác bỏ hệ thống đồng minh của Mỹ khi cho rằng hệ thống này đã “lỗi thời” và đang “gây bất ổn” cho sự cân bằng quyền lực mới ở Châu Á. Họ yêu cầu Mỹ hoặc là giải thể hệ thống này, hoặc tối thiểu phải điều chỉnh hệ thống đó để nhường không gian cho sự thống trị của Trung Quốc.

Về cơ bản, mong muốn thực sự của Trung Quốc bắt đầu với một thỏa thuận an ninh do Trung Quốc chi phối trong ngắn hạn, và dài hạn thì đó là một cấu trúc quyền lực toàn cầu do Trung Quốc dẫn dắt. Trung Quốc sẵn sàng tặng thưởng cho các quốc gia có tinh thần hợp tác bằng sự thịnh vượng kinh tế, các sản phẩm công và những lợi ích thiết thực, nhưng đổi lại Trung Quốc sẽ yêu cầu các quốc gia này phải tôn trọng, hợp tác hay ít nhất phải đồng thuận trong những vấn đề mà Trung Quốc xem là quan trọng. Tầm nhìn này gợi nhớ về hệ thống chư hầu cổ xưa của Trung Quốc ở Đông Á, trong đó Trung Quốc với vai trò bá quyền “thịnh vượng và hiền hòa” buộc các quốc gia phên dậu phải tôn trọng mình và thay họ quyết định những ưu tiên của mình. Đổi lại cho sự thần phục này, các quốc gia sẽ được nhận những phần thưởng về kinh tế cũng như văn hóa và công nghệ tiên tiến. Với khuôn khổ trật tự như vậy, sức mạnh áp đảo và cách ứng xử hiền hòa của Trung Quốc là điều kiện cần và đủ để đảm bảo cho sự quy thuận của các quốc gia khác. Những đề xuất về việc xây dựng “cộng đồng chung vận mệnh” hay “Một Vành đai, Một Con đường” đều được lồng vào trật tự với Trung Quốc đóng vai trò trung tâm này.

Tầm nhìn về thế giới của ông Tập đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và thực hiện ước vọng mới của Trung Quốc. Không hài lòng với “thập kỷ thiếu vắng những hành động lớn lao” dưới thời Hồ Cẩm Đào, ông Tập được cho là một người theo chủ nghĩa hiện thực khi tin vào chính trị cường quyền và vận mệnh của Trung Quốc với tư cách là nhà lãnh đạo thế giới. Ngoài ra, chiến dịch chống tham nhũng, thành công trong giới chính trị tinh hoa trong nước, và sự củng cố quyền lực trong hệ thống đã giúp ông Tập có khả năng theo đuổi chương trình chính sách đối ngoại theo ý muốn của mình mà không gặp thách thức lớn nào từ bên trong.

Mặc dù vẫn tồn tại những quan điểm khác biệt cả bên trong và bên ngoài hệ thống, tất cả đều nhanh chóng rơi vào im lặng hoặc bị gạt ra ngoài lề. Một số học giả còn nghi ngại về tính khả thi về mặt kinh tế và các rủi ro chính trị của các chiến dịch như “Một Vành đai, Một Con đường,” đặt câu hỏi về sự khôn ngoan khi vội vã thách thức vị thế của Mỹ trong lúc nước này vẫn là siêu cường duy nhất. Tuy nhiên, toàn bộ hệ thống tuyên truyền đã được huy động để bảo vệ và thúc đẩy một tiếng nói duy nhất và tiếng nói đó ủng hộ ông Tập. Chính quyền loại bỏ mọi lời chỉ trích nhưng sẵn sàng hoan nghênh những lời khuyên “mang tính xây dựng” về việc làm thế nào để khắc phục những vấn đề trong kế hoạch của ông Tập. Do đó, đối với các nhà phân tích và học giả Trung Quốc, việc tham gia vào phong trào “cứng rắn” của ông Tập sẽ có lợi cả về mặt kinh tế lẫn chính trị. Thách thức chắc chắn sẽ chẳng mang lại được gì.

Ngoài những ước vọng mang tính bản năng về quyền lực, sự tôn trọng và quyền uy tối cao, Trung Quốc nên tự hỏi mình một câu hỏi căn bản hơn: làm thế nào để các quốc gia khác chấp thuận vị thế lãnh đạo của Trung Quốc mà không cần đến mua chuộc hay cưỡng ép? Trung Quốc hiểu rằng sự tôn trọng không thể bị ép buộc và sự sợ hãi không đồng nghĩa với tôn trọng. Cho đến nay, Trung Quốc vẫn chưa hiểu được rằng để làm một cường quốc lãnh đạo thế giới, cần một tầm nhìn vượt lên trên những lợi ích quốc gia hạn hẹp và những hành động vì lợi ích khu vực và thế giới, thậm chí đôi khi phải hy sinh các lợi ích ngắn hạn. Vị thế lãnh đạo đòi hỏi Trung Quốc phải tuân thủ đầy đủ rất nhiều quy chuẩn và giá trị toàn cầu cũng như phải thể hiện bản lĩnh chính trị. Về khía cạnh này, Trung Quốc còn cả một đoạn đường dài mới đạt được những yêu cầu đó.

Sự tự tin thái quá của Trung Quốc rất đáng lo ngại bởi nhiều lý do. Tầm nhìn về trật tự thế giới mới của Trung Quốc không được Mỹ và nhiều quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương chia sẻ. Khi những tầm nhìn về trật tự thế giới quá khác nhau, điều đó sẽ tạo ra xung đột về ý thức hệ cũng như trên thực tế, dù tầm nhìn về trật tự thế giới lý tưởng của cả Mỹ và Trung Quốc đều có những ưu - nhược điểm. Trong hoàn cảnh như vậy, việc nhận thức không đúng đắn về bản thân cũng như về người khác có thể sẽ trở thành những yếu tố lớn nhất gây bất ổn cho quan hệ Mỹ - Trung thời gian tới.

Yun Sun là nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Stimson, thành viên nghiên cứu không thường trực tại Viện Nghiên cứu Brookings. Bài phân tích dựa trên những tìm hiểu và nghiên cứu thực trực tiếp tại Trung Quốc vào mùa hè vừa qua. Bài viết được đăng lần đầu tiên trên trang PacNet  thuộc Pacific Forum CSIS.

Những bình luận và phản hồi của PacNet thể hiện qua điểm riêng của tác giả. Mọi quan điểm khác nhau đều được hoàn nghênh và khuyến khích.

Người dịch: Trần Quang

Hiệu đính: Minh Ngọc

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Sau Covid 19, liệu Trung Quốc có thể thay thế cường quốc tài chính Mỹ?

Sau Covid 19, liệu Trung Quốc có thể thay thế cường quốc tài chính Mỹ?

Liệu họ có thể tin tưởng vào một quốc gia ban đầu đã tìm cách che giấu dịch COVID-19 để rồi khiến nó lan ra toàn cầu hay không?

Đọc tiếp...

Hành vi chính sách đối ngoại của Trung Quốc: Nhận biết qua lăng kính địa tâm lý học

Hành vi chính sách đối ngoại của Trung Quốc: Nhận biết qua lăng kính địa tâm lý học

Bài viết này xem xét chính sách đối ngoại và ngoại giao của Trung Quốc trong khuôn khổ lý thuyết địa tâm lý học, một loại lý thuyết có thể được định nghĩa là lăng kính địa lý về mô hình hành vi và thái độ của một dân tộc đối với các dân tộc khác, bắt nguồn từ những kinh nghiệm trong quá khứ, quá trình lịch sử, cấu trúc văn hóa và cấu trúc xã hội.

Đọc tiếp...

Sự thay đổi tuyên truyền của Trung Quốc trong đại dịch COVID-19

Sự thay đổi tuyên truyền của Trung Quốc trong đại dịch COVID-19

Luận điệu của Trung Quốc về cuộc chiến chống COVID-19 đã thay đổi rõ rệt theo sự chuyển biến của tiến trình chống dịch trong nước: từ thận trọng và phòng vệ sang bất mãn với những nhận định về nguồn gốc của virus.

Đọc tiếp...

Trung Quốc với mục tiêu quân đội tầm cỡ thế giới

Trung Quốc với mục tiêu quân đội tầm cỡ thế giới

Tham vọng của Bắc Kinh xây dựng PLA thành một lực lượng quân đội hàng đầu thế giới sẽ đặt ra những thách thức đối với các lợi ích của Mỹ cũng như các đồng minh và đối tác của nước này trong và ngoài khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Đọc tiếp...

Liệu cuộc khủng hoảng virus corona có đe dọa tương lai của Tập Cận Bình

Liệu cuộc khủng hoảng virus corona có đe dọa tương lai của Tập Cận Bình

Không phải cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung hay các cuộc biểu tình ở Hong Kong, mà chính sự bùng phát dịch Covid-19 mới là thử thách thực sự về khả năng lãnh đạo của Chính quyền Tập Cận Bình.

 

Đọc tiếp...

Tiến trình hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc

Tiến trình hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc

Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) đang phấn đấu trở thành lực lượng thống trị khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương bằng cách tăng cường sự kiểm soát của Trung Quốc đối với Đài Loan và các tranh chấp quốc tế ở Biển Đông.

Đọc tiếp...

Bên trong chiến dịch tuyên truyền toàn cầu táo bạo của Trung Quốc

Bên trong chiến dịch tuyên truyền toàn cầu táo bạo của Trung Quốc

Bắc Kinh đang sử dụng phương tiện truyền thông và các khóa đào tạo nhà báo quốc tế để “kể câu chuyện Trung Quốc”. Đây là một phần trong chiến dịch tuyên truyền toàn cầu với quy mô và tham vọng đáng kinh ngạc của nước này.

Đọc tiếp...

Đằng sau việc Trung Quốc muốn kiểm soát hai vùng biển ở Đông Á

Đằng sau việc Trung Quốc muốn kiểm soát hai vùng biển ở Đông Á

Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) trong 4 năm qua đã đẩy mạnh các cuộc tập trận quân sự xung quanh hai tuyến đường biển chiến lược - Kênh đào Bashi và Eo biển Miyako - để bảo vệ lối ra vào các vùng biển của nước này.

Đọc tiếp...

Hồi kết của phép màu kinh tế Trung Quốc

Hồi kết của phép màu kinh tế Trung Quốc

Phép màu kinh tế của Trung Quốc đang gần tới hạn, và giờ có nguy cơ gây ra hại nhiều hơn lợi. 

Đọc tiếp...

Tính toán của Trung Quốc đằng sau chiến lược xây đập trên sông Mekong

Tính toán của Trung Quốc đằng sau chiến lược xây đập trên sông Mekong

Cách duy nhất để tránh một tương lai ảm đạm cho toàn bộ khu vực này là chấm dứt việc xây dựng đơn phương các đập trên toàn bộ sông Mekong, tập trung vào bảo vệ quyền của mỗi quốc gia và yêu cầu họ thực hiện nghĩa vụ của mình đối với người dân, các nước láng giềng và cả hành tinh.

Đọc tiếp...

Chiến lược đối ngoại của Trung Quốc: Xung đột với trật tự hiện nay

Chiến lược đối ngoại của Trung Quốc: Xung đột với trật tự hiện nay

Sự mâu thuẫn trong chính sách đối ngoại hiện nay mà chính quyền Tập Cận Bình đã gặp phải rất nhiều khó khăn trong quá trình triển khai chính sách đối ngoại của mình, tiêu biểu là vấp phải sự kiềm chế của Mỹ, sự nghi ngờ và thiếu tin tưởng của chính quyền cũng như người dân các nước xung quanh. Chính vì vậy, mục tiêu xác lập lại trật tự quốc tế theo hướng có lợi cho Trung Quốc đã chưa thể thành hiện thực.

Đọc tiếp...

Ông Tập Cận Bình và vòng vây chính trị từ nay đến năm 2022

Ông Tập Cận Bình và vòng vây chính trị từ nay đến năm 2022

Sự bất bình ở nước ngoài đối với Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình đã lan rộng nhanh chóng trong năm qua, ít nhất ở các nước phát triển. Một số nước nhỏ hơn như Úc và Canada, cảm thấy bị Bắc Kinh chèn ép. Các nước láng giềng thì lo ngại nguy cơ bị gạt ra ngoài.

Đọc tiếp...

“Ngoại giao Nước lớn” thời Tập Cận Bình: Hệ quả từ Sức mạnh Ngày càng Lớn của Trung Quốc

“Ngoại giao Nước lớn” thời Tập Cận Bình: Hệ quả từ Sức mạnh Ngày càng Lớn của Trung Quốc

Các lãnh đạo Trung Quốc từ thời Mao có xu hướng xếp chính sách đối ngoại ở vị trí thứ yếu trong nghị trình quản trị đất nước. Tuy nhiên, ông Tập cho thấy quyết tâm và sự tự tin thay đổi khuôn mẫu truyền thống này nghiêng về cách tiếp cận thống nhất. Khi làm vậy, ông Tập Cận Bình hướng tới một chính sách đối ngoại quyết đoán hơn.

Đọc tiếp...

Có phải Tập Cận Bình châm ngòi chống đối?

Có phải Tập Cận Bình châm ngòi chống đối?

Có phải Tập Cận Bình đã phạm sai lầm khi khẳng định vị thế cường quốc thế giới lớn hơn cho Trung Quốc tương xứng với sức mạnh kinh tế của nước này? Lẽ nào Trung Quốc cần phải tiếp tục “giấu mình chờ thời” thêm một đến hai thập kỉ nữa, cho đến khi đạt được vị thế dẫn đầu về công nghệ tiên tiến và thương mại toàn cầu ở ngưỡng không thể bị đánh trả?

Đọc tiếp...

Luật pháp và Sức mạnh trong Quan hệ Quốc tế của Trung Quốc

Luật pháp và Sức mạnh trong Quan hệ Quốc tế của Trung Quốc

Bài viết này phân tích một chuỗi các vấn đề nổi cộm của Trung Quốc trên lý thuyết cũng như trong thực tiễn, bao gồm thực tiễn tại WTO của Trung Quốc, tranh chấp lãnh thổ và tranh chấp biển, các hiệp định song phương về quyền dân sự, chính trị và các hiệp định đa phương.

Đọc tiếp...

Bộ máy tuyên truyền đối ngoại của Trung Quốc

Bộ máy tuyên truyền đối ngoại của Trung Quốc

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC) từ lâu có hình ảnh quốc tế thiếu sức hút vì “sức mạnh mềm” khiêm tốn. Hình ảnh nghèo nàn này khiến cộng đồng quốc tế khó chấp nhận Trung Quốc trỗi dậy như một quốc cường toàn cầu. Với mục tiêu “hãnh diện” (yao mianzi) trên trường quốc tế, những năm gần đây, Đảng Cộng Sản Trung Quốc (CCP) đầu tư rất nhiều để cải thiện hình ảnh quốc tế.

Đọc tiếp...

Trung Quốc tạo rủi ro cho các nước đang phát triển

Trung Quốc tạo rủi ro cho các nước đang phát triển

Trung Quốc là chủ nợ lớn nhất thế giới, tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng tại các nước đang phát triển để đổi lấy quyền tiếp cận các loại nguyên liệu thô. Một nghiên cứu mới cho thấy nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng nợ mới là rất lớn.

Đọc tiếp...

Hoạt động của các trung tâm nghiên cứu do Trung Quốc tài trợ ở Washington

Hoạt động của các trung tâm nghiên cứu do Trung Quốc tài trợ ở Washington

Theo báo cáo của Ủy ban Quốc hội Mỹ, Trung Quốc đang âm thầm tăng cường các hoạt động gây ảnh hưởng tại Mỹ, bao gồm cả việc tài trợ cho các cơ quan nghiên cứu ở Washington và ép buộc người Mỹ gốc Hoa.

Đọc tiếp...

Tham vọng của Tập Cận Bình về quân đội Trung Quốc “tầm cỡ thế giới” vào năm 2050

Tham vọng của Tập Cận Bình về quân đội Trung Quốc “tầm cỡ thế giới” vào năm 2050

Tập Cận Bình quyết định rằng việc giành chiến thắng trong các cuộc chiến như thế đòi hỏi sự thay đổi về cấu trúc của lực lượng vũ trang Trung Quốc. Trong 3 năm qua, Tập Cận Bình đã làm được nhiều việc hơn so với bất kỳ nhà lãnh đạo nào của Trung Quốc kể từ thời Đặng Tiểu Bình nhằm cải cách PLA.

Đọc tiếp...

Giải mã vấn đề nợ trong sáng kiến “Vành đai và Con đường”

Giải mã vấn đề nợ trong sáng kiến “Vành đai và Con đường”

Tiền của Trung Quốc lấp đầy khoảng trống trong quỹ tài trợ cơ sở hạ tầng quốc tế. Vậy tại sao nó lại gây ra nợ nần và tranh luận?

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 5251 khách Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin