19 - 6 - 2018 | 13:43
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home NGHIÊN CỨU TRUNG QUỐC “Một vành đai, một con đường” và sự xoay trục Á-Âu của Trung Quốc

“Một vành đai, một con đường” và sự xoay trục Á-Âu của Trung Quốc

Email In PDF.

Khu vực tiếp giáp với lục địa Á-Âu (Eurasia) một lần nữa lại đóng vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc.

 

navy.jpg

Thực tế, chiến lược “Một vành đai, một con đường” của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, với trọng tâm là tăng cường kết nối Á-Âu thông qua xây dựng Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa và Con đường Tơ lụa trên biển, đã khiến lục địa Á-Âu trở thành trọng điểm trong chính sách đối ngoại đương đại của Bắc Kinh. Một số học giả cho rằng Trung Quốc đang trong quá trình “xoay trục” kéo theo những tác động chiến lược về lâu dài.

Theo các học giả Matthew Burrows và Robert Manning, chiến lược xoay trục nhằm biến việc Trung Quốc có chung đường biên giới với 14 quốc gia trở thành một lợi thế chiến lược. Thành công của chiến lược xoay trục Á-Âu này có thể sẽ trở thành “ác mộng” với Mỹ, khi Bắc Kinh với vị thế kinh tế và chiến lược đang lên giành được sự hậu thuẫn từ phía Nga trong tiến trình ổn định và hiện đại hóa khu vực Á-Âu. Trái lại, nhà nghiên cứu Jeffrey Payne cho rằng Mỹ không cần phải quan ngại do Bắc Kinh sẽ phải đối diện với một khu vực có những lực lượng chính trị khó đoán định và không thể kiểm soán, cũng như sự nghi kỵ cố hữu từ phía Moscow.

Những quan điểm trên không phản ánh đầy đủ động cơ của chính sách xoay trục Á-Âu cũng như bối cảnh khu vực tác động tới chính sách này. Có hai nhân tố đóng vai trò chính. Thứ nhất, “Một vành đai, một con đường” một mặt có thể được xem là phản ứng của Trung Quốc trước chính sách xoay trục, hay tái cân bằng, với Châu Á-Thái Bình Dương của Tổng thống Mỹ Obama và sự suy giảm tương đối ảnh hưởng của Nga tại Trung Á. Thứ hai, “Một vành đai, một con đường”, đặc biệt là sáng kiến Vành đai kinh tế con đường tơ lụa có hàm ý đối nội không kém so với đối ngoại. Cụ thể, một trong những ưu tiên chính của Trung Quốc thông qua sáng kiến này là tăng cường quyền kiểm soát đối với các khu vực “bất trị” tiếp giáp với lục địa Á-Âu là Sơn Dương và Tây Tạng. Trong khi sự suy giảm tương đối ảnh hưởng của Mỹ và Nga tại Trung Á đem lại cơ hội chiến lược để Bắc Kinh gia tăng vị thế, sự tăng cường các hoạt động chống đối của người Duy Ngô Nhĩ và Tây Tạng từ năm 2008 đã thúc giục Bắc Kinh tăng cường phát triển kinh tế/hiện đại hóa như phương tiện chủ yếu để bảo đảm sự hòa nhập của những khu vực này vào phần còn lại của Trung Quốc. Như vậy, có sự đan xen giữa động cơ địa chính trị và đối nội trong chính sách xoay trục Á-Âu của Bắc Kinh.

Học giả nổi tiếng Trung Quốc Wang Jisi lập luận chính sách “Hướng tây” (Một vành đai một con đường) của Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược, trong bối cảnh chính sách “hướng đông” của chính quyền Obama đe dọa biến quan hệ Mỹ-Trung thành trò chơi có tổng số bằng không tại Đông Á.

Theo lập luận trên, Trung Á trở thành “van an toàn chiến lược” trong tiến trình gia tăng vị thế của Trung Quốc, xét đến sự suy giảm ảnh hưởng và quan tâm của Mỹ đối với khu vực sau khi rút quân khỏi Afghanistan. Sáng kiến Con đường tơ lụa trên biển bổ sung cho sự xoay trục này bằng cách thúc đẩy kết nối kinh tế giữa Trung Quốc và các nước có biển tại Đông Nam Á, Nam Á và Trung Đông. Điểm chung quan trọng nhất giữa hai con đường tơ lụa trên bộ và trên biển trong tính toán của Bắc Kinh là khả năng bảo đảm sự tiếp cận lớn hơn (cũng như an toàn nguồn cung) tới nguồn dầu và khí của Trung Á và Trung Đông.

Giao thoa lợi ích

Sự quan tâm của các nước Trung Á đối với sáng kiến “Vành đai kinh tế con đường tơ lụa” đã tạo nhiều thuận lơi cho Trung Quốc. Trước mắt, Trung Quốc đang tập trung vào thúc đẩy kết nối kinh tế khu vực thông qua cải thiện các cơ sở hạ tầng thiết yếu như đường ống dẫn dầu và khí, đường sắt và mạng lưới thông tin với các nước giàu tài nguyên tại Trung Á (Kazakhstan và Turkmenistan). Đồng thời, một số quốc gia Trung Á đã xác định đa dạng hóa nền kinh tế, tránh phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên, là ưu tiên chính cho phát triển kinh tế trong tương lai. Mức đóng góp 40 tỷ USD của Trung Quốc cho Quỹ Con đường tơ lụa được các nước Trung Á xem là minh chứng cho cam kết mạnh mẽ của Bắc Kinh với sáng kiến Vành đai kinh tế con đường tơ lụa.

Bên cạnh đó, sự hưởng ứng với sáng kiến của Trung Quốc chịu tác động bởi sự thay đổi cách nhìn nhận của các nước Trung Á về vai trò của Mỹ và Nga. Có thể cho rằng, cách tiếp cận của chính quyền Obama với Trung Á đã trở thành “con tin” của tình trạng tiến thoái lưỡng nan tại Afghanistan.

Cách tiếp cận lấy Afganistan làm trung tâm của Mỹ được thể hiện qua việc mở rộng khái niệm Trung Á thành Đại Trung Á (Greater Central Asia) không chỉ bao gồm 5 nước tách ra từ Liên Xô cũ, mà còn cộng thêm Afghanistan, Pakistan, tỉnh Khoransan của Iran và tỉnh Sơn Dương của Trung Quốc.

Không gian hậu Xô Viết

Nếu như các sáng kiến gần đây của Trung Quốc với Trung Á xuất phát từ sức mạnh kinh tế và tính toán chiến lược, các sáng kiến tương tự của Nga lại bắt nguồn từ sự suy yếu thực lực. Thực tế, tác nhân thúc đẩy sự quan tâm trở lại của Nga đối với các dự án hội nhập trong “không gian hậu Xô Viết” là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 với những tác động đối với mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên của Moscow. Hệ quả là Nga buộc phải tìm kiếm sự hội nhập trong “không gian hậu Xô Viết” để chống chọi với những ảnh hưởng tiêu cực từ cuộc khủng hoảng. Từ giữa thập niên trước, Nga đã bắt đầu chú trọng khai thác lợi thế quan hệ truyền thống với Trung Á để nhập khẩu năng lượng giá rẻ phục vụ nhu cầu trong nước, trong khi bán năng lượng khai thác tại Nga cho các nước Châu Âu với mức giá cao hơn nhiều. Tuy nhiên, sự suy giảm nhu cầu của Châu Âu sau khủng hoảng khiến chiến lược này bị phá sản.

Trong bối cảnh trên, Tổng thống Nga Putin nỗ lực làm sống lại khái niệm về Liên hiệp Á-Âu (Eurasian Union), dựa trên ý tưởng ban đầu được Tổng thống Kazakhstan Nazarbayev đưa ra vào năm 1994. Trong bài viết vào tháng 10/2011 trên báo Izvestia, Tổng thống Putin nêu viễn cảnh về một tổ chức siêu quốc gia “điều phối chính sách kinh tế và tiền tệ”. Tuy nhiên, mong muốn của Putin lôi kéo Ukraine vào Liên hiệp Á-Âu đã hủy hoại dự án này. Quyết định của Tổng thống Ukraine Yanukovych khước từ thỏa thuận thương mại với EU để gia nhập Liên hiệp Á-Âu đã châm ngòi cho các cuộc nổi dậy trong nước, khiến chính quyền sụp đổ và cuối cùng là việc Nga sát nhập Crimea. Lệnh trừng phạt kinh tế của phương Tây với Nga đã tác động xấu đến kinh tế Belarus và Kazakhstan. Các đối tác của Nga cũng bắt đầu nghi ngờ tính khả thi của sáng kiến khi Kazakhstan chất vấn về ý định của Moscow mời các quốc gia như Armenia, Kyrgyzstan và Tajikistan vào Liên hiệp. Học giả Amkimbekov đã cho rằng Nga thúc đẩy sáng kiến Liên hiệp Á-Âu để chứng tỏ sức mạnh và ảnh hưởng, hơn là thành lập một tổ chức kinh tế hoạt động có hiệu quả.

Thách thức với Bắc Kinh

Sáng kiến Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa và sự gia tăng quan hệ kinh tế song phương với Bắc Kinh cũng làm nảy sinh một số vấn đề với Trung Á. Sáng kiến Vành đai kinh tế đi ngược lại với mô hình về một tổ chức khép kín như Liên hiệp Á-Âu. Một nhà phân tích cho rằng “quan ngại chính” của Nga đối với sáng kiến Vành đai kinh tế Con đường tơ lụa là cách tiếp cận hướng tới kết nối doanh nghiệp Trung Quốc, khác với ưu tiên địa chính trị của Nga. Vấn đề đáng quan tâm hơn với Bắc Kinh, theo học giả Wu Zhengyu, đó là “nếu Trung Quốc đẩy mạnh thâm nhập kinh tế vào Trung Á, các nước trong khu vực cũng sẽ tăng cường hợp tác chiến lược với các cường quốc khác nhằm phòng ngừa rủi ro chính trị từ sự phụ thuộc kinh tế với Bắc Kinh. Sự hiện diện của Trung Quốc tại khu vực Trung Á vì vậy có thể tạo ra sự đứt đoạn giữa kết nối chính trị và kinh tế.

Đằng sau nỗ lực của Bắc Kinh, là ý định củng cố quyền kiểm soát của chính quyền trung ương với các vùng lãnh thổ như Sơn Dương, Tây Tạng và Nội Mông. Từ sau chính sách cải cách và mở cửa dưới thời Đặng Tiểu Bình, đã tồn tại quan điểm chính thống cho rằng phát triển kinh tế và hiện đại hóa về lâu dài sẽ “mua” được sự trung thành của các tộc người thiểu số tại đây.

Tuy nhiên, thách thức chính với Bắc Kinh là sự kết nối Á-Âu, trong khi có thể giúp làm tăng quyền kiểm soát với các khu vực biên giới, có thể tạo cơ hội cho sự thâm nhập của các hệ tư tưởng kể cả chủ nghĩa Hồi giáo quá khích. Sự hiện diện của một số nhóm chống đối người Duy Ngô Nhĩ, được hỗ trợ bởi lực lượng Taliban, và sự gia tăng làn sóng tị nạn Duy Ngô Nhĩ sang các nước Đông Nam Á là hai biểu hiện của thách thức này./.

Theo “The Diplomat

Anh Thư (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Đằng sau việc Trung Quốc thúc đẩy mạnh mẽ chương trình tàu sân bay

Đằng sau việc Trung Quốc thúc đẩy mạnh mẽ chương trình tàu sân bay

Có thể thấy ở thời điểm hiện tại, các tàu sân bay Trung Quốc cơ bản không theo kịp cạnh tranh ngày một gia tăng ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nhưng Bắc Kinh có lý do để tin rằng sẽ đến lúc thực tế đó thay đổi.

Đọc tiếp...

Những thách thức thực sự của Trung Quốc

Những thách thức thực sự của Trung Quốc

Tới một thời điểm nào đó, Bắc Kinh sẽ không thể thực hiện đầy đủ các cam kết và do đó khiến cho bản thân trở nên dễ bị tổn thương.

Đọc tiếp...

Cuộc chơi mới: Trung Quốc và cuộc cạnh tranh khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Cuộc chơi mới: Trung Quốc và cuộc cạnh tranh khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Khả năng phô trương sức mạnh hải quân đang gia tăng của Trung Quốc - cũng như sự chuyển hướng của họ sang chiến lược phòng thủ tích cực - đã kích động sự cạnh tranh căng thẳng trên biển ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nơi các quan điểm truyền thống về phạm vi ảnh hưởng đang bị thách thức.

Đọc tiếp...

Quan điểm của Trung Quốc về chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương

Quan điểm của Trung Quốc về chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương

Nhìn chung, đa số các học giả Trung Quốc có xu hướng coi đây là một chiến lược để kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Tuy nhiên, các học giả Trung Quốc không chắc chắn về tính hiệu quả trong tương lai của chiến lược này do vấn đề còn tồn tại trong hợp tác giữa Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc.

Đọc tiếp...

Trung Quốc và cách thức trở thành một cường quốc có trách nhiệm

Trung Quốc và cách thức trở thành một cường quốc có trách nhiệm

Việc thay đổi Hiến pháp vừa diễn ra tại Trung Quốc giúp ông Tập có thể kéo dài vai trò lãnh đạo đất nước thêm nhiều năm nữa. Điều này khiến nhiều nhà bình luận cả trong và ngoài Trung Quốc bày tỏ sự quan tâm liệu việc này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các mối quan hệ quốc tế của Trung Quốc?

Đọc tiếp...

"Vành đai và Con đường": Tương lai hay ác mộng đối với Trung Quốc?

Mặc dù sáng kiến "Vành đai và Con đường" (BRI) của Trung Quốc được cộng đồng quốc tế hết sức quan tâm, nhưng BRI cũng đối mặt với rất nhiều thách thức. Nếu Bắc Kinh không giải quyết được những thách thức này, BRI sẽ trở thành cơn ác mộng.

Đọc tiếp...

Các điểm yếu chiến lược của Trung Quốc

Các điểm yếu chiến lược của Trung Quốc

Trung Quốc trong thế kỷ 21 có thể sở hữu cỗ máy quân sự mạnh mẽ với kho vũ khí tên lửa có khả năng bắn tới lục địa Mỹ, tuy nhiên, Vạn lý trường thành trên bộ và Vạn lý trường thành trên biển, là những đảo đá được gia cố và cải tạo ở Biển Đông, vẫn có thể khiến Trung Quốc dễ bị tổn thương.

Đọc tiếp...

Trung Quốc: Liệu PLA có theo gương đồng nhân dân tệ?

Trung Quốc: Liệu PLA có theo gương đồng nhân dân tệ?

Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sẽ đóng vai trò ngày càng rõ rệt cả trong và ngoài khu vực Âu-Á thông qua những sự triển khai và con đường ngoại giao. Điều đó có nghĩa là Mỹ sẽ phải liên tục đánh giá lại mối quan hệ đối tác quân sự của mình trong khu vực.

Đọc tiếp...

Tại sao Quân ủy trung ương Trung Quốc bị tinh giản?

Tại sao Quân ủy trung ương Trung Quốc bị tinh giản?

Động thái này giúp Tập Cận Bình củng cố quyền kiểm soát đối với quân đội trong khi tránh được một phản ứng dữ dội, đồng thời “câu giờ” để đánh giá lại sự trung thành của các tướng lĩnh cấp cao và chuẩn bị một đội ngũ bảo vệ ban lãnh đạo mới.

Đọc tiếp...

Ai sẽ dẫn dắt Trung Quốc tiến vào kỷ nguyên mới?

Ai sẽ dẫn dắt Trung Quốc tiến vào kỷ nguyên mới?

Ngoại trừ Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Khắc Cường, tất cả các thành viên khác trong Ban Thường vụ đều là mới đối với “câu lạc bộ quyền lực” gồm 7 ủy viên này, mặc dù tất cả họ đều có kinh nghiệm dày dạn trong viêc hoạch định chính sách. Những thành viên mới này là ai và sự thăng tiến của họ có ý nghĩa gì trong việc hoạch định chính sách cho 5 năm tới? 

Đọc tiếp...

Đánh giá Thái độ đang Thay đổi của Trung Quốc đối với Singapore

Đánh giá Thái độ đang Thay đổi của Trung Quốc đối với Singapore

Mối quan hệ Trung Quốc – Singapore đã trải qua những thăng trầm lớn trong năm 2016. Sự thay đổi được thể hiện qua nhiều phản ứng khác nhau của các thành phần xã hội Trung Quốc đối với những căng thẳng quan hệ năm 2016. Bài viết phân tích toàn diện sự thay đổi thái độ của Trung Quốc với Singapore cũng như các sự kiện cản trở mối quan hệ, xác định bảy lĩnh vực bất hòa và gây tranh cãi chính giữa hai nước.

Đọc tiếp...

Năm điều thách thức sự trỗi dậy của Trung Quốc

Năm điều thách thức sự trỗi dậy của Trung Quốc

Bất chấp vẻ ngoài tự tin, vẫn còn nhiều vấn đề khiến giới cầm quyền cao nhất của Trung Quốc phải bận tâm. Có 5 vấn đề thực sự khiến họ bận tâm: đặc điểm địa lý, nước Mỹ, sự trỗi dậy và trở lại của các cường quốc khác, “chủ nghĩa ly khai” và sự ổn định kinh tế.

Đọc tiếp...

Ba vấn đề về sức mạnh của Trung Quốc

Ba vấn đề về sức mạnh của Trung Quốc

Trung Quốc là một siêu cường, sức mạnh và ảnh hưởng ngày càng tăng ở quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, đằng sau những yếu tố sức mạnh này, cũng như bài diễn văn rất tự tin của Chủ tịch Tập Cận Bình về sự trở lại của Trung Quốc trên trường quốc tế và "Giấc mộng Trung Hoa", sự trỗi dậy của Trung Quốc đang vấp phải những hạn chế, khó khăn cần phải vượt qua.

Đọc tiếp...

Trung Quốc sử dụng có chiến lược kinh phí khoa học cho nghiên cứu về Luật quốc tế

Trung Quốc sử dụng có chiến lược kinh phí khoa học cho nghiên cứu về Luật quốc tế

Trong số nhiều chủ đề được chính phủ Trung Quốc tài trợ và khuyến khích, đứng đầu là luật kinh tế quốc tế, thứ hai là các vấn đề liên quan tới luật biển và thứ ba là luật môi trường quốc tế. Và Trung Quốc thường khuyến khích các học giả phát triển cách tiếp cận theo hướng chủ nghĩa dân tộc.

Đọc tiếp...

Giải mã tầm nhìn của Bắc Kinh về khu vực “cộng đồng chung vận mệnh”

Giải mã tầm nhìn của Bắc Kinh về khu vực “cộng đồng chung vận mệnh”

Hiện nay Sáng kiến Vành đai Con đường được thể hiện như phản ứng của Trung Quốc trước một nhu cầu thúc bách cần phải có sự thay đổi, một trật tự lấy Trung Quốc làm trung tâm. Liệu ý niệm về cộng đồng chung vận mệnh có đồng nghĩa với hệ thống “thiên hạ - triều cống”?

Đọc tiếp...

Chính sách đối ngoại Trung Quốc: Những động lực trong nước

Chính sách đối ngoại Trung Quốc: Những động lực trong nước

Dưới sự lãnh đạo của Tập Cận Bình, chính sách đối ngoại “giấu mình chờ thời” của Trung Quốc đã không còn được ưa chuộng mà thay bằng định hướng “làm nên công tích”. Trong bối cảnh đó, ngoại giao Trung Quốc đã trở nên chủ động hơn nhiều, phát động những sáng kiến tại châu Á-Thái Bình Dương và vượt ra ngoài khu vực.

Đọc tiếp...

Mười mối quan hệ Trung Quốc phải xử lý khi thực hiện chiến lược “Vành đai và Con đường”

Mười mối quan hệ Trung Quốc phải xử lý khi thực hiện chiến lược “Vành đai và Con đường”

Trên thế giới hiện nay vẫn có rất nhiều tranh luận khác nhau về chiến lược này, chẳng hạn như chiến lược này liên quan tới chủ nghĩa thực dân mới, thuyết về mối đe dọa Trung Quốc, kế hoạch Marshall mới... Do vậy, việc phân tích và thảo luận có hệ thống về 10 mối quan hệ lớn Trung Quốc phải xử lý có ý nghĩa thực tiễn quan trọng.

Đọc tiếp...

Trung Quốc mở rộng đầu tư vào cảng biển trên toàn cầu

Trung Quốc mở rộng đầu tư vào cảng biển trên toàn cầu

Trung Quốc đang nỗ lực đẩy mạnh các bước đi nhằm thể hiện vai trò một cường quốc biển. Bên cạnh việc tăng cường sức mạnh hải quân, Trung Quốc cũng đang đầu tư rất lớn vào hạ tầng cảng biển trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, có những rủi ro kinh tế và chính trị cần được xem xét thỏa đáng nhằm bảo đảm sự đầu tư này thực sự mang lại hiệu quả.

Đọc tiếp...

Phương Tây hiểu sai như thế nào về kinh tế Trung Quốc?

Phương Tây hiểu sai như thế nào về kinh tế Trung Quốc?

Khi đánh giá nền kinh tế Trung Quốc, câu hỏi không phải là liệu người ta nên có thái độ tích cực hay tiêu cực. Thay vào đó, nó là về một khuôn khổ dẫn tới một cách hiểu tốt hơn về thực tế Trung Quốc.

Đọc tiếp...

RCEP “nuôi” tham vọng ngoại giao nước lớn của Trung Quốc

RCEP “nuôi” tham vọng ngoại giao nước lớn của Trung Quốc

Đại hội XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ là dịp để tiến hành thảo luận lần cuối cùng về RCEP trong bối cảnh ông Tập đang chơi “ván cờ” thương mại thế giới. Các kỳ thảo luận lần này sẽ xác định liệu Trung Quốc có đang dẫn dắt các cuộc thương lượng về RCEP hay không và ở mức độ nào để theo đuổi mục tiêu thay đổi trật tự địa chính trị ở châu Á.

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 6643 khách và 1 thành viên Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin