Triển vọng quản lý an ninh biển của BIMSTEC

Thứ năm, 16 Tháng 2 2017 09:52
In

Sáng kiến vùng Vịnh Bengal về hợp tác kinh tế và kỹ thuật đa khu vực (BIMSTEC), sẽ tổ chức lễ kỷ niệm 20 năm ngày thành lập vào tháng 6/2017. BIMSTEC có một vị thế tốt để tham gia hợp tác an ninh biển nhằm đối phó với những thách thức trong bối cảnh chiến lược và kinh tế hiện đang thay đổi.

 

SCSFishing.jpg

Mặc dù ban đầu mục đích thành lập BIMSTEC là nhằm giải quyết các vấn đề kinh tế và phát triển xã hội của tiểu vùng, nhưng trong một thập kỷ qua, tiềm năng hợp tác về an ninh của tổ chức này đã được thúc đẩy. BIMSTEC bắt đầu với 6 lĩnh vực kinh tế ưu tiên năm 1998. Kể từ Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 8 năm 2005, vấn đề an ninh đã được bàn thảo, bao gồm cả chống chủ nghĩa khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và quản lý thảm họa.

Tăng cường vai trò của BIMSTEC

Tháng 10/2016, lần đầu tiên Ấn Độ đăng cai tổ chức một hội nghị thượng đỉnh giữa Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) và BIMSTEC, qua đó nâng cao vai trò của BIMSTEC như là một tổ chức an ninh và kinh tế tiểu vùng trong khu vực. Có thể kể đến một số yếu tố thuận lợi giúp tăng cường hồ sơ và tiềm năng của BIMSTEC.

Thứ nhất, khu vực Vịnh Bengal đang có vai trò gia tăng trong lĩnh vực kinh tế và chiến lược. Khu vực này được đánh giá là đầu tàu cho phát triển kinh tế, là động lực cho tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ và Myanmar. Khu vực này cũng đóng vai trò là tuyến vận tải biển chuyên chở hàng hóa và năng lượng từ khu vực Trung Đông, châu Âu và châu Phi tới các cường quốc kinh tế tại Đông Á.

Thứ hai, Hiệp hội Hợp tác Khu vực Nam Á (SAARC) hiện đang suy yếu. Ấn Độ trong một thời gian đã tìm cách can dự sâu hơn với các sáng kiến khu vực mà không có Pakisan và đây chính là trở ngại làm cản trở tiến trình hoạt động của SAARC. Trong khi đó, một vài tổ chức khu vực đã nổi lên như Tổ chức Tiểu khu vực Hợp tác Nam Á (SASEC) và BIMSTEC nổi lên như một tổ chức toàn diện hơn với sự kết hợp các thành viên bao gồm các nước Nam Á và Đông Nam Á ven biển.

Thứ ba, sự tăng cường cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai đối thủ Ấn Độ-Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương tạo động lực cho Ấn Độ can dự sâu hơn với các nước Vịnh Bengal để không thua kém trước Trung Quốc. Những cạnh tranh gần đây giữa hai nước bao gồm việc tăng cường ảnh hưởng tại biên giới và thâm nhập chiến lược của Trung Quốc vào các nước láng giềng của Ấn Độ thông qua mối quan hệ quốc phòng và phát triển cảng biển. Quan trọng nhất trong số này là sự vận hành cảng biển Gwadar của Pakistan (với vốn vay không lãi suất từ Trung Quốc) hồi tháng 11/2016 như là một phần của Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) và hợp tác an ninh hàng hải giữa Hải quân hai nước.

BIMSTEC và khả năng quản lý an ninh biển

Tầm quan trọng ngày càng tăng của quản lý an ninh biển được các quốc gia ven biển và hải đảo trong Vịnh Bengal thừa nhận, đó là việc đối phó với các mối đe dọa bao gồm cả truyền thống và phi truyền thống. BIMSTEC có mọi khả năng để trở thành một công cụ quản lý an ninh biển  trong khu vực. Những tiến triển gần đây về kinh tế và chính trị tại các nước thành viên BIMSTEC dự báo nhiều triển vọng tốt đẹp cho sự hợp tác về an ninh hàng hải. Có thể kể đến là sáng kiến trong và ngoài nước do Ấn Độ khởi xướng năm 2014 (dự án Mausam) hoặc “tổ chức lại chiến lược” của Myanmar sau khi nước này tiến hành cải cách chính trị năm 2011.

Bên cạnh đó, chiến lược tái cân bằng của Sri Lanka từ năm 2015 và sự ủng hộ mạnh mẽ đối với “nền kinh tế xanh” của Bangladesh thời gian qua cùng với nỗ lực hiện đại hóa Hải quân tại hầu hết các quốc gia Vịnh Bengal cũng hỗ trợ thêm cho BIMSTEC. Trong khi đó, Thái Lan và Ấn Độ đã tổ chức các cuộc thảo luận song phương về an ninh hàng hải, thương mại và kết nối hồi tháng 1/2017. Cùng thời gian đó là việc ký Bản ghi nhớ (MOU) giữa hai nước này với Myanmar về phát triển du lịch biển.

Các vấn đề về an ninh biển

Hiện nay có một số vấn đề an ninh hàng hải nghiêm trọng tại Vịnh Bengal đòi hỏi phải có sự hợp tác và những hành động đối phó kịp thời. Trước tiên đó là cuộc khủng hoảng người tị nạn Rohingya khiến hàng chục nghìn người tị nạn lênh đênh trên biển Andaman và dễ trở thành nạn nhân của các mạng lưới tội phạm, cướp biển và các tay súng Hồi giáo cực đoan. Các nước Vịnh Bengal cũng đồng thời chịu một số thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất, các vụ việc liên quan tới cướp biển, đánh bắt cá trái phép…

Hiện các sáng kiến hợp tác an ninh biển giữa tiểu vùng không bao gồm toàn bộ các quốc gia ven biển thuộc Vịnh Bengal mà gồm các nước bên ngoài khu vực, có thể lấy ví dụ như các cuộc tập trận CORPAT, tập trận Milan… Các nước Vịnh Bengal có quyền lợi lớn nhất đối với các vùng biển xung quanh và do vậy việc có một cơ chế quản lý an ninh biển tiểu khu vực trong khuôn khổ BIMSTEC là điều cần thiết. Sự hợp tác an ninh biển tạo điều kiện cho các quốc gia thành viên BIMSTEC thâm nhập vào khu vực Đông Nam Á. Các tuyên bố gần đây mà các nhà lãnh đạo, quan chức từ Ấn Độ, Bangladesh và Sri Lanla đưa ra phản ánh một nhận thức về sự cần thiết phải thoát ra khỏi sự hạn chế của Nam Á và can dự sâu hơn nữa đối với các quốc gia thịnh vượng tại Đông Á.

Tác giả là chuyên gia Rajini Gamage, nhà phân tích cao cấp của chương trình an ninh biển, Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc phòng (IDSS) thuộc trường Nghiên cứu Quốc tế RSIS (Singapore). Bài viết đăng trên trang “RSIS.”

Nhật Linh (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: