17 - 9 - 2019 | 13:30
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI Chặng đường dài của ASEAN hướng tới Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông

Chặng đường dài của ASEAN hướng tới Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông

Email In PDF.

Nếu lấy quá khứ làm phần mở đầu, việc Trung Quốc coi thường phán quyết và liên tục quân sự hóa các cấu trúc địa hình ở Biển Đông đồng nghĩa với việc chặng đường dài của ASEAN hướng tới một Bộ quy tắc ứng xử (COC) vẫn sẽ bị kéo dài.

 

 

 

Giới thiệu

Trong một phần tư thế kỷ qua, các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã bắt đầu một “chặng đường dài” để đạt được một Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) với Trung Quốc. Tình hình tiến triển chậm chạp một cách khó nhọc, nhưng động lực đã được tích lũy trong 18 tháng qua. Tháng 5/2017, Trung Quốc và các thành viên ASEAN đã đạt được thỏa thuận về một Dự thảo khung COC tại Cuộc họp các quan chức cấp cao (SOM) lần thứ 14 của họ về việc thực thi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) được tổ chức ở Quý Dương, tỉnh Quý Châu. Giai đoạn tiếp theo sẽ là mở các cuộc tham vấn chính thức về văn bản và thời gian hoàn thiện COC.

Ngay khi các sáng kiến ngoại giao tích cực này đang phát triển, đã có những tín hiệu báo hiệu rằng cam kết “tự kiềm chế” của Trung Quốc trên thực tế lại là “đèn xanh” cho việc quân sự hóa hơn nữa các đảo nhân tạo của nước này ở quần đảo Trường Sa và sự hiện diện quân sự ở Biển Đông. Chẳng hạn, ngày 29/6/2017, tổ chức Sáng kiến minh bạch hàng hải châu Á (AMTI) đã đưa tin: “Hình ảnh mới cho thấy trong khi Trung Quốc đang duy trì sự chú ý tập trung vào các cuộc đàm phán của nước này với các quốc gia Đông Nam Á về những nguyên tắc cơ bản nhằm quản lý các tranh chấp ở Biển Đông, việc xây dựng các cơ sở hạ tầng quân sự và lưỡng dụng của nước này trên quần đảo Trường Sa vẫn tiếp diễn. Các hầm trú tên lửa, cơ sở hạ tầng rađa/liên lạc và các cơ sở hạ tầng mới khác đang được đưa tới đá Chữ Thập, đá Vành Khăn và đá Subi, cho thấy mặc dù khu vực đang tham gia thảo luận hòa bình, Trung Quốc vẫn cam kết với việc phát triển các khả năng triển khai sức mạnh của nước này”.

ASEAN bắt đầu chặng đường dài, 1992-2011

ASEAN lần đầu tiên can dự vào các vấn đề về Biển Đông vào tháng 7/1992 khi Trung Quốc và Việt Nam bị lôi kéo vào một cuộc tranh chấp về các hoạt động thăm dò dầu khí gần bãi Tư Chính. ASEAN đã đưa ra một tuyên bố trong đó hối thúc các bên không được nêu tên “hành xử kiềm chế” và lần đầu tiên kêu gọi “tất cả các bên có liên quan áp dụng các nguyên tắc được ghi trong Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á làm cơ sở để thiết lập một bộ quy tắc ứng xử quốc tế ở Biển Đông”.

Lời kêu gọi tự kiềm chế của ASEAN đã không nhận được sự chú ý. Cuối năm 1994/đầu năm 1995, Trung Quốc đã chiếm đá Vành Khăn – một cấu trúc địa hình ở quần đảo Trường Sa mà Philippines tuyên bố chủ quyền. Các ngoại trưởng ASEAN giờ đây bày tỏ “sự quan ngại nghiêm trọng” của họ và hối thúc các bên liên quan “kiềm chế thực hiện các hành động gây bất ổn tình hình”. Philippines đã vận động hành lang các nước thành viên cùng khối thông qua một bộ quy tắc ứng xử mà sẽ kiềm chế sự xâm phạm hơn nữa của Trung Quốc.
5 năm sau, vào tháng 3/2000, ASEAN và Trung Quốc đã trao đổi dự thảo Bộ quy tắc ứng xử của mỗi bên và nhất trí hợp nhất chúng thành một văn bản cuối cùng. Tuy nhiên, 4 lĩnh vực bất đồng chủ yếu tỏ ra không thể giải quyết được, đó là: phạm vi địa lý, những hạn chế về xây dựng trên các cấu trúc địa hình đã và chưa bị chiếm giữ, các hoạt động quân sự ở các vùng biển gần kề quần đảo Trường Sa, và việc liệu các ngư dân được phát hiện ở các vùng biển tranh chấp có thể bị tạm giữ và bắt giữ hay không.

Sau 2 năm 8 tháng, các nước thành viên ASEAN đã nhượng bộ và ký kết một tuyên bố chính trị không có tính ràng buộc với Trung Quốc, đó là Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) vào tháng 11/2002. Văn kiện này đặt ra 4 biện pháp xây dựng lòng tin và 5 hoạt động hợp tác tự nguyện. Tuy nhiên, ASEAN đã tái cam kết với việc đạt được một COC. DOC đã tái khẳng định rằng “việc thông qua một bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông sẽ thúc đẩy hơn nữa hòa bình và ổn định ở khu vực và nhất trí làm việc, trên cơ sở đồng thuận, hướng tới việc cuối cùng đạt được mục tiêu này”.

Chỉ mất hơn 2 năm thảo luận trước khi ASEAN và Trung Quốc đạt được thỏa thuận về các điều khoản tham chiếu cho Nhóm công tác chung ASEAN-Trung Quốc (JWG) để thực thi DOC. Tại cuộc họp đầu tiên của JWG vào tháng 8/2005, ASEAN đã trình dự thảo Đường lối chỉ đạo thực thi DOC. Điểm 2 của bản dự thảo của ASEAN, trong đó kêu gọi các cuộc tham vấn ASEAN trước cuộc họp với Trung Quốc, đã chứng minh một điểm mấu chốt. Một khoảng thời gian 6 năm nữa dành cho các cuộc thảo luận không liên tục và việc trao đổi lần lượt 21 bản dự thảo đã diễn ra trước khi có thể đạt được thỏa thuận cuối cùng. ASEAN một lần nữa đã nhượng bộ và thay đổi cách diễn đạt của điểm 2 thành ASEAN sẽ “thúc đẩy đối thoại và tham vấn giữa các bên”.

Tháng 7/2011, sau sự nhượng bộ của ASEAN, Đường lối chỉ đạo thực thi DOC cuối cùng đã được thông qua. Ngoại trừ việc thay đổi cách diễn đạt của điểm 2 và việc bổ sung một điểm mới rằng các hoạt động và dự án được tiến hành trong khuôn khổ DOC phải được thông báo cho Hội nghị bộ trưởng ASEAN-Trung Quốc, đường lối chỉ đạo cuối cùng giống từng câu chữ với bản dự thảo do ASEAN đệ trình năm 2005. Ngay cả với việc thông qua Đường lối chỉ đạo này, Trung Quốc vẫn nhấn mạnh rằng các tranh chấp chủ quyền và quyền tài phán này chỉ có thể được giải quyết song phương bởi các bên có liên quan trực tiếp.

Tháng 1/2012, tại cuộc họp đầu tiên của các quan chức cấp cao ASEAN và Trung Quốc ở Bắc Kinh, đã có sự nhất trí thiết lập 4 ủy ban chuyên gia về nghiên cứu khoa học hàng hải, bảo vệ môi trường, tìm kiếm cứu nạn và tội phạm xuyên quốc gia. Các ủy ban này được dựa trên 4 trong số 5 hoạt động hợp tác được đưa vào DOC năm 2002. Điều đáng kể là không có ủy ban chuyên gia nào về an toàn hàng hải và thông tin liên lạc trên biển được thiết lập.

Những “ổ gà” trên chặng đường dài, 2012-2013

Ngay sau khi Đường lối chỉ đạo thực thi DOC được thông qua, các quan chức ASEAN đã quay trở lại mục tiêu ban đầu của họ là đạt được thỏa thuận về một COC. Ban đầu, Trung Quốc đã có động thái bác bỏ bất kỳ nỗ lực nào của các thành viên ASEAN nhằm đơn phương soạn thảo một COC; sau đó Trung Quốc đã tìm cách làm trì hoãn tiến trình. Tuy nhiên, các quan chức ASEAN đã tiếp tục và sau 7 cuộc họp đã đạt được thỏa thuận về các yếu tố then chốt được đưa vào dự thảo Bộ quy tắc ứng xử của ASEAN. Văn kiện này đã chính thức được thông qua bởi một cuộc họp các quan chức cấp cao ASEAN được tổ chức tại Phnom Penh từ ngày 6-7/7/2012. Ngày 9/7, các ngoại trưởng ASEAN đã nhất trí thông qua “Các yếu tố được đề xuất của một Bộ quy tắc ứng xử khu vực của ASEAN ở Biển Đông (COC) giữa các nước thành viên ASEAN và Cộng hòa nhân dân Trung Hoa”. Các quan chức cấp cao ASEAN đã ngay lập tức nhóm họp với những người đồng cấp Trung Quốc và nhất trí bắt đầu thảo luận về COC vào tháng 9.

Thành tích đáng chú ý của ASEAN đã nhanh chóng bị làm suy yếu bởi những sự kiện bất thường tại Hội nghị hẹp các ngoại trưởng ASEAN (AMM) được tổ chức vào tối ngày 9/7. Ngoại trưởng Campuchia Hor Nam Hong, với tư cách Chủ tịch ASEAN, đã có bước đi chưa từng có tiền lệ là nhiều lần đưa ra phán quyết rằng 2 đoạn văn về Biển Đông trong dự thảo tuyên bố chung là các vấn đề song phương và phải bị xóa bỏ. Cuối cùng, ông đã rời khỏi hội nghị, và kết quả là lần đầu tiên trong lịch sử 45 năm của mình, các bộ trưởng ngoại giao ASEAN đã không đưa ra được tuyên bố chung. Trung Quốc đã lợi dụng sự xáo trộn của ASEAN để không thực hiện thỏa thuận của nước này nhóm họp với các quan chức cấp cao ASEAN để bắt đầu các cuộc thảo luận về COC.

Giữa những sự tố cáo lẫn nhau diễn ra sau AMM lần thứ 45 của ASEAN, Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa đã khởi xướng các cuộc tham vấn với những người đồng cấp ASEAN của ông và nhanh chóng đạt được một thỏa thuận về Nguyên tắc 6 điểm của ASEAN về Biển Đông. Một lần nữa ASEAN tiếp tục cuộc tìm kiếm sự thực thi đầy đủ DOC và việc ký kết một COC khu vực. Phản ứng trước việc này, Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì đã tuyên bố tại một cuộc họp báo ở Jakarta rằng Trung Quốc sẵn sàng làm việc với ASEAN để thực thi DOC và làm việc hướng tới việc cuối cùng thông qua COC “trên cơ sở đồng thuận”.

Năm 2013, Thái Lan đã đảm nhận vai trò quốc gia điều phối ASEAN trong quan hệ với Trung Quốc và đã nêu lên vấn đề Biển Đông. Tháng 1/2013, cương vị Chủ tịch ASEAN đã được chuyển từ Campuchia sang cho Brunei và nhà ngoại giao chuyên nghiệp Lê Lương Minh của Việt Nam đã thay thế Surin Pitsuwan để giữ chức Tổng thư ký ASEAN. Cả hai đều cam kết ưu tiên khôi phục các cuộc thảo luận với Trung Quốc về COC. Ngày 22/1/2013, không có sự tham vấn trước với các nước ASEAN khác, Philippines đã chính thức đệ trình bản Thông báo và trình bày yêu sách hợp pháp để thiết lập một Tòa trọng tài theo Phụ lục VII của Công ước Liên hợp quốc về luật biển (UNCLOS).

Những diễn biến này đã làm thay đổi động lực của năm trước đó và Bắc Kinh đã có phản ứng phù hợp. Đầu tháng 4/2013, tại Cuộc tham vấn các quan chức cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 19, Trung Quốc đã tuyên bố sẵn sàng bắt đầu các cuộc thảo luận với ASEAN về một COC vào cuối năm đó. 2 tháng sau, ASEAN đã triệu tập AMM lần thứ 46 ở Brunei và đưa ra một thông cáo chung trong đó tuyên bố: “Chúng tôi mong đợi sự can dự tiếp tục với Trung Quốc trong việc thực thi đầy đủ và hiệu quả DOC trên mọi phương diện của nó. Chúng tôi sẽ tiếp tục tiến hành các hoạt động và dự án hợp tác chung đã được 2 bên nhất trí phù hợp với Đường lối chỉ đạo thực thi DOC. Chúng tôi nhấn mạnh sự cần thiết duy trì động lực tích cực cho đối thoại và tham vấn sau Các cuộc tham vấn quan chức cấp cao ASEAN-Trung Quốc lần thứ 19 và Nhóm công tác chung ASEAN-Trung Quốc lần thứ 8 về việc thực thi DOC. Tính đến tầm quan trọng của dịp kỷ niệm 10 năm Quan hệ đối tác chiến lược ASEAN-Trung Quốc năm 2013, chúng tôi trông đợi các cuộc tham vấn chính thức giữa ASEAN và Trung Quốc ở cấp SOM về COC với mục tiêu là đạt được việc ký kết sớm một Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông, mà sẽ giúp tăng cường hòa bình, ổn định và sự thịnh vượng ở khu vực.

Phản ứng của Trung Quốc với ASEAN là thận trọng. Đầu tháng 8/2013, Ngoại trưởng Vương Nghị đã đến thăm Malaysia, Thái Lan, Lào và Việt Nam. Ông Vương đã tuyên bố tại một cuộc họp báo vào ngày 5/8 rằng Trung Quốc và ASEAN mới chỉ “nhất trí tổ chức các cuộc tham vấn [khác với các cuộc đàm phán] về việc xúc tiến tiến trình về ‘Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)’ trong khuôn khổ thực thi ‘Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC)’”… Ông Vương sau đó đã cảnh báo rằng các bên phải có những kỳ vọng hợp lý, các cuộc đàm phán phải được dựa trên sự đồng thuận, sự can thiệp từ bên ngoài phải được ngăn chặn, và tất cả các bên phải đi theo cách tiếp cận từng bước một.

Ngày 13/9/2013, Trung Quốc và ASEAN đã tổ chức các cuộc tham vấn đầu tiên về COC trong phạm vi JWG về việc thực thi DOC tại một cuộc gặp giữa các quan chức cấp cao ở Tô Châu, Trung Quốc.

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 23 của ASEAN nhóm họp vào ngày 9/10/2013 ở Brunei. Tuyên bố của chủ tịch tán thành thông cáo chung của các ngoại trưởng và “giao nhiệm vụ cho các bộ trưởng của chúng ta tiếp tục làm việc tích cực với Trung Quốc trên con đường tiến về phía trước để sớm ký kết Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) trên cơ sở đồng thuận”.

Chặng đường dài của ASEAN đẩy nhanh nhịp độ, 2014-2017

Trong năm 2014 và 2015, ASEAN và Trung Quốc tiếp tục có sự tiến triển trong các biện pháp nhằm để thực thi DOC. Chẳng hạn, tại SOM ASEAN-Trung Quốc lần thứ 12 được tổ chức tại Quảng Ninh, Việt Nam, ngày 9/6/2014, các quan chức cấp cao đã thảo luận về bản chất của COC cũng như các cách tiếp cận để thiết kế nó lần đầu tiên. Họ cũng đã đi đến nhất trí phác thảo các đường lối chỉ đạo cho một đường dây nóng để phản ứng trước các sự việc cấp bách trên biển và hoàn thiện cách diễn đạt của Tuyên bố chung ASEAN-Trung Quốc về việc thực thi Bộ quy tắc ứng xử cho những cuộc đụng độ ngoài ý muốn trên biển (CUES). Cuối cùng, SOM đã thảo luận những sự chuẩn bị cho một cuộc gặp đặc biệt giữa các ngoại trưởng của các nước này.

SOM ASEAN-Trung Quốc tiếp theo về DOC được tổ chức ở Thành Đô, Trung Quốc, từ ngày 19-20/10/2015. Các quan chức cấp cao “đã nhất trí duy trì động lực của các cuộc tham vấn chính thức thường xuyên và làm việc hướng tới sớm ký kết một COC trên cơ sở đồng thuận”. Ngày 21/11/2015, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Trung Quốc lần thứ 18 được tổ chức ở Kuala Lumpur. Tuyên bố của chủ tịch “nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, an ninh và ổn định cũng như bảo vệ quyền tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông” và tái khẳng định “cam kết của chúng tôi đối với việc đảm bảo thực thi đầy đủ và hiệu quả toàn bộ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC): xây dựng, duy trì và gia tăng sự tín nhiệm và lòng tin với nhau; tự kiềm chế trong việc tiến hành các hoạt động; không viện tới việc đe dọa hoặc sử dụng vũ lực; và các nước có chủ quyền có liên quan trực tiếp giải quyết những bất đồng và tranh chấp của họ thông qua các biện pháp hòa bình, bao gồm thông qua các cuộc tham vấn và đàm phán hữu nghị, tuân thủ luật pháp quốc tế trong đó có Công ước Liên hợp quốc về luật biển năm 1982 (UNCLOS 1982)”.

Mong muốn của ASEAN hối thúc Trung Quốc đẩy nhanh nhịp độ các cuộc tham vấn về COC đối lập với sự miễn cưỡng của Bắc Kinh tại Hội nghị đặc biệt ngoại trưởng Trung Quốc-ASEAN được tổ chức ở Côn Minh ngày 14/6/2016. Đồng chủ tịch hội nghị này là Trung Quốc và Singapore, với vai trò nước điều phối của ASEAN với Trung Quốc. Trước hội nghị, các ngoại trưởng ASEAN đã thông qua một thông cáo báo chí thể hiện sự thất vọng của họ: “Chúng tôi lưu ý rằng 2016 là một cột mốc đối với quan hệ ASEAN-Trung Quốc khi nó đánh dấu dịp kỷ niệm lần thứ 25 quan hệ đối thoại ASEAN-Trung Quốc. Chúng tôi mong muốn được làm việc với Trung Quốc để đưa quan hệ hợp tác ASEAN-Trung Quốc lên tầm cao mới. Nhưng chúng tôi cũng không thể phớt lờ những gì đang diễn ra ở Biển Đông vì đó là một vấn đề quan trọng trong quan hệ và sự hợp tác giữa ASEAN và Trung Quốc. Đó là bối cảnh diễn ra Hội nghị đặc biệt ngoại trưởng ASEAN-Trung Quốc hôm nay”.

Trung Quốc rất không hài lòng với thông cáo báo chí này vì Bắc Kinh từ lâu đã lập luận rằng vấn đề Biển Đông là một vấn đề song phương không liên quan đến ASEAN. Do đó, Trung Quốc đã gây áp lực ngoại giao nặng nề lên các ngoại trưởng ASEAN để họ từ bỏ thông cáo báo chí của mình và thay vào đó nhất trí với một tuyên bố gồm 10 điểm của Trung Quốc. Campuchia đã sẵn lòng đóng vai trò đồng minh với sự độc đoán của Trung Quốc và phá vỡ sự đồng thuận của ASEAN. Hội nghị đặc biệt kết thúc trong sự lộn xộn. Ngoại trưởng Singapore rời hội nghị sớm thay vì tham dự cuộc họp báo chung. Malaysia, Philippines và Việt Nam sau đó đã công bố bản sao của thông cáo báo chí, được truyền thông các nước này đăng tải.

Ngày 12/7/2016, Tòa trọng tài xét xử các tuyên bố chủ quyền mà Philippines đệ trình chống lại Trung Quốc đã đưa ra phán quyết đồng thuận chống lại Trung Quốc trên tất cả ngoại trừ một vấn đề. Trung Quốc sau đó đã đẩy mạnh việc tuyên truyền công kích tính trung thực của các thẩm phán và cơ sở pháp lý của phán quyết của họ.

Ban đầu chỉ có 2 thành viên ASEAN là Philippines và Việt Nam đưa ra các tuyên bố công nhận phán quyết theo đúng tên gọi của nó. Từ đó đến nay, mọi thành viên ASEAN đều đã sử dụng cách nói quanh co là “các tiến trình pháp lý và ngoại giao”. Rodrigo Duterte, tổng thống Philippines mới đắc cử, đã đặt sang một bên phán quyết để xoa dịu, nếu không muốn nói là lấy lòng Trung Quốc.

Chuyên gia Kavi Chongkittavorn lập luận thuyết phục rằng “vị thế nói chung của ASEAN ở Biển Đông đã được củng cố” sau phán quyết. Ông lập luận dựa trên sự giải thích 4 văn kiện được thông qua tại Hội nghị bộ ngoại trưởng ASEAN lần thứ 49 ở Viêng Chăn 12 ngày sau phán quyết:

•Tuyên bố của ngoại trưởng ASEAN nhân dịp kỷ niệm lần thứ 40 Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á (TAC);

•Thông cáo chung của Hội nghị ngoại trưởng ASEAN lần thứ 49, Viêng Chăn, 24/7/2016;

•Tuyên bố chung của ngoại trưởng các nước thành viên ASEAN và Trung Quốc về việc thực thi đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (ngày 25/7/2016); và

•Tuyên bố chung của ngoại trưởng các nước thành viên ASEAN về duy trì hòa bình, an ninh và ổn định ở khu vực.

Kavi kết luận rằng ASEAN đã đạt được một lập trường đồng thuận mới về vấn đề Biển Đông và điều này “bất ngờ tạo ra một tình huống cùng thắng cho các bên liên quan” và với sự trở lại của Philippines, sức mạnh đàm phán của ASEAN đã gia tăng và “đã nối lại tiến trình hàn gắn quan hệ ASEAN-Trung Quốc…”.

Tháng sau đó, các quan chức cấp cao Trung Quốc và ASEAN gặp mặt ở Trung Quốc để tham dự cuộc họp lần thứ ba trong năm, giữa họ đã đạt được tiến triển đáng chú ý trong 3 lĩnh vực. Thứ nhất, họ đã thông qua đường lối chỉ đạo cho một đường dây nóng để sử dụng trong các tình huống khẩn cấp trên biển. Thứ hai, họ đã nhất trí rằng CUES được áp dụng đối với Biển Đông. Thứ ba, họ đã nhất trí hoàn thiện một dự thảo khung cho COC trước thời điểm giữa năm 2017.

Sự đồng thuận mới của các ngoại trưởng ASEAN đã được tán thành bởi Hội nghị thượng đỉnh được tổ chức tại Viêng Chăn từ ngày 6-7/9. Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng đã hoan nghênh việc thông qua Tuyên bố chung ASEAN-Trung Quốc về DOC, Tuyên bố chung ASEAN-Trung Quốc về việc ứng dụng bộ quy tắc ứng xử cho những cuộc đụng độ ngoài ý muốn trên biển ở Biển Đông, và Đường lối chỉ đạo cho việc liên lạc đường dây nóng giữa các quan chức cấp cao của bộ ngoại giao các nước thành viên ASEAN ở Trung Quốc để phản ứng trước những tình huống khẩn cấp trên biển trong việc thực thi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông.

Lần gần đây nhất ASEAN xem xét các vấn đề ở Biển Đông là tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 29, được tổ chức tại Manila vào cuối tháng 4/2017 dưới sự chủ trì của Tổng thống Duterte. Đã có sự tranh luận kịch liệt giữa các nhà lãnh đạo về cách diễn đạt của dự thảo tuyên bố của chủ tịch, đặc biệt là về việc Trung Quốc quân sự hóa các đảo nhân tạo gần đây.

Tuyên bố cuối cùng do chủ tịch đưa ra đã rất cố gắng xoa dịu Trung Quốc. Phần về Biển Đông đã được tóm gọn trong 2 đoạn, nhắc lại các phát biểu chính sách trong quá khứ. Tuyên bố lưu ý một cách ôn hòa rằng “chúng tôi đã ghi nhận những mối quan ngại được bày tỏ bởi một số nhà lãnh đạo về những diễn biến gần đây ở khu vực” thay vì “những mối quan ngại nghiêm trọng” được lưu ý trong năm 2016 chẳng hạn như việc cải tạo đất, leo thang các hoạt động và quân sự hóa. Một lần nữa ASEAN đã lược bỏ phần nhắc tới phán quyết của Tòa trọng tài, mặc dù đoạn thứ 7 kêu gọi “tôn trọng đầy đủ các tiến trình pháp lý và ngoại giao”.

Điều gì đang chờ đợi phía trước?

Tính đến tháng 7/2017, sự tiến bộ trong việc thực thi 5 lĩnh vực hợp tác được đề xuất trong DOC năm 2002 (bảo vệ môi trường biển, nghiên cứu khoa học biển, an toàn hàng hải và liên lạc trên biển, tìm kiếm cứu nạn và đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia) mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Thỏa thuận áp dụng CUES cho Biển Đông là một điểm khởi đầu tốt để xử lý vấn đề an toàn hàng hải và liên lạc trên biển; nhưng CUES không bao hàm các hoạt động của các tàu cảnh sát biển, vốn là chủ thể vi phạm chính trật tự tốt đẹp trên biển. Vẫn chưa rõ đường dây nóng sẽ hoạt động hiệu quả như thế nào trong việc xử lý các sự cố như sự việc các tàu Trung Quốc tấn công ngư dân Việt Nam xảy ra ở vùng biển gần quần đảo Hoàng Sa ngày 18/6/2017 được đưa tin gần đây.

Trung Quốc và ASEAN đang ở tư thế sẵn sàng bước vào một thời kỳ kéo dài của các cuộc tham vấn về bộ quy tắc ứng xử mà sẽ đem lại một cơ chế hiệu quả để quản lý các tranh chấp biển ở Biển Đông. Tuy nhiên, COC sẽ không xử lý các tuyên bố chủ quyền cạnh tranh nhau và các tranh chấp về quyền tài phán trên biển. Những vấn đề này chỉ có thể được giải quyết bằng các cuộc đàm phán trực tiếp giữa các nước có liên quan. Điều này gần như không có khả năng xảy ra.

Một bản sao của cái dường như là Dự thảo khung COC ASEAN-Trung Quốc không nhắc tới phạm vi bao trùm địa lý, cách thức duy trì sự tôn trọng chủ quyền khi chủ quyền bị tranh chấp, cách thức giải quyết các bất đồng trong việc diễn giải COC sắp tới, cách thức giải quyết các tranh chấp khi chúng nảy sinh và cách thức buộc các bên tuân thủ. Những thiếu sót này sẽ phải được giải quyết trong COC cuối cùng. Các nhà ngoại giao ASEAN bí mật kể lại rằng Trung Quốc nhấn mạnh rằng COC chỉ được bao gồm quần đảo Trường Sa và không bao gồm quần đảo Hoàng Sa và bãi cạn Scarborough. Như đã lưu ý ở trên, phạm vi bao trùm địa lý là một vấn đề tranh cãi lớn khi các bản dự thảo COC được trao đổi vào năm 2000.
ASEAN và Trung Quốc sẽ phải giải quyết các bất đồng về trạng thái pháp lý của COC. Trung Quốc được cho là phản đối một COC mang tính ràng buộc pháp lý và muốn COC được ký kết bởi các ngoại trưởng. Có tin ASEAN muốn COC được các cơ quan lập pháp quốc gia phê chuẩn và được ký thác cho Liên hợp quốc.

Về lập trường của ASEAN, điều cần lưu ý là tuyên bố của các ngoại trưởng ASEAN về TAC được thông qua năm 2016 đã lưu ý rằng hiệp ước này “là bộ quy tắc ứng xử then chốt quản lý quan hệ giữa các nước” và rằng mọi bên trong đó có các bên tham gia ở bên ngoài Đông Nam Á phải “tiếp tục tôn trọng đầy đủ và thúc đẩy việc thực hiện hiệu quả TAC”. Đáng kể hơn, các ngoại trưởng ASEAN cũng đã nhất trí “thăm dò một công cụ có tính ràng buộc pháp lý dựa trên TAC cho khu vực rộng lớn hơn”.

Tuy nhiên, cuối cùng, ASEAN và Trung Quốc sẽ phải điều chỉnh những lời khẳng định bảo vệ luật pháp quốc tế và Công ước Liên hợp quốc về luật biển mà họ đã nhiều lần lặp lại sao cho phù hợp với sự mù quáng của họ về các vấn đề trên biển liên quan đến phán quyết mang tính ràng buộc của Tòa trọng tài (được đưa ra theo Phụ lục VII của UNCLOS).
Nếu lấy quá khứ làm phần mở đầu, việc Trung Quốc coi thường phán quyết và liên tục quân sự hóa các cấu trúc địa hình ở Biển Đông đồng nghĩa với việc chặng đường dài của ASEAN hướng tới một COC vẫn sẽ bị kéo dài.

Carlyle A. Thayer là Giáo sư Danh dự trường New South Wales, Học viện Quốc phòng Úc, Canberra, ông cũng là giám đốc của Thayer Consultancy. Bài viết được đăng trên Maritime Issues.

Trần Quang (gt)

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

"Hàng xóm bắt nạt": Hành động của Trung Quốc ở Biển Đông sẽ phản tác dụng

Mọi hành động đều có phản ứng khác nhau; các quốc gia ở Đông Nam Á cũng như các quốc gia có lợi ích ở khu vực này chắc chắn sẽ không khoanh tay đứng nhìn. Trên thực tế, Bắc Kinh đang “mời gọi" các nước chống lại họ, và điều này không mang lại lợi ích cho Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Câu chuyện về chủ quyền và vai trò cá nhân lãnh đạo trong xác lập vị thế của Trung Quốc

Câu chuyện về chủ quyền và vai trò cá nhân lãnh đạo trong xác lập vị thế của Trung Quốc

Hành vi và khát vọng bá quyền trên biển của Trung Quốc đang khiến cả châu Á giận dữ. Qua nghiên cứu so sánh tư tưởng và ngoại giao, bài phân tích sẽ giúp hiểu được viễn cảnh hình thành khát vọng bá quyền trên biển của Trung Quốc và ảnh hưởng của các chính sách hải quân của nước này đến các quốc gia khác trong việc sửa đổi hoặc hình thành các chiến lược biển mới.

Đọc tiếp...

Tôn trọng và tuân thủ luật pháp - Ưu tiên hàng đầu cho vấn đề hóc búa ở Biển Đông

Tôn trọng và tuân thủ luật pháp - Ưu tiên hàng đầu cho vấn đề hóc búa ở Biển Đông

Những diễn biến gần đây ở Biển Đông, một trong những tuyến đường biển sầm uất nhất trên thế giới, không chỉ đáng báo động mà còn nhiều khả năng biến thành một cuộc chiến tranh thực sự. Nếu điều đó xảy ra, hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á sẽ tiêu tan.

Đọc tiếp...

Đối đầu ở Bãi Tư Chính: Giông tố mới ở Biển Đông

Đối đầu ở Bãi Tư Chính: Giông tố mới ở Biển Đông

Vụ việc ở Bãi Tư Chính là một phần trong những nỗ lực của Trung Quốc nhằm ngăn cản hoạt động khai thác tài nguyên hợp pháp ở Biển Đông của các quốc gia ven biển và hợp tác giữa họ với các nước ngoài khu vực. Những hành động này có thể mang lại lợi ích trước mắt cho Trung Quốc, nhưng về lâu dài sẽ dẫn đến bất lợi cho quốc gia này.

Đọc tiếp...

Philippines: Làm thế nào để đứng vững giữa cuộc cạnh tranh Trung-Mỹ?

Philippines: Làm thế nào để đứng vững giữa cuộc cạnh tranh Trung-Mỹ?

Philippines đã đúng khi mong muốn có mối quan hệ thân thiện với Trung Quốc, đặc biệt là khi nước này mong muốn mở cửa để phát triển kinh tế hơn nữa. Manila cũng phải nhớ rằng hòa bình và thịnh vượng lâu dài phụ thuộc vào quyền tự do và sự tôn trọng lẫn nhau giữa các nước có chủ quyền, cũng như trật tự quốc tế dựa trên nguyên tắc. Trong lời nói và hành động, Philippines cần phải giữ vững lập trường để bảo vệ những nguyên tắc quan trọng này.

 

Đọc tiếp...

Đỉnh điểm của việc Trung Quốc quân sự hóa biển Đông

Đỉnh điểm của việc Trung Quốc quân sự hóa biển Đông

Tính tới giờ, việc Trung Quốc tiến hành quân sự hóa một số đảo nhân tạo trên Biển Đông được cho là động thái ở mức cao nhất của nước này đối với các vấn đề ở khu vực. Thực chất hành động cũng như mục đích đằng sau của Trung Quốc đe dọa tới không chỉ các nước trong khu vực mà còn tới cả nước lớn như Mỹ.

Đọc tiếp...

Thực chất tình hình tại biển Đông

Thực chất tình hình tại biển Đông

Các vấn đề tại Biển Đông vốn đã xảy ra trong một khoảng thời gian dài, đặc biệt là giữa các bên có yêu sách ở khu vực này. Gần đây, những vấn đề trên trở nên phức tạp hơn do những tính toán chiến lược không chỉ của các bên có tranh chấp, mà còn của cả các nước lớn bên ngoài khu vực.

Đọc tiếp...

Gót chân Asin của ASEAN trong vấn đề Biển Đông

Gót chân Asin của ASEAN trong vấn đề Biển Đông

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), từ lâu được mô tả là mô hình thành công nhất của sự hội nhập khu vực trong thế giới hậu thực dân, đã ngày càng trở nên bất lực trong việc kiềm chế Trung Quốc làm xói mòn trật tự dựa trên quy tắc của khu vực vốn được định hướng bằng nguyên tắc không gây hấn, tránh xung đột và chủ nghĩa đa phương tự do.

Đọc tiếp...

Các vấn đề trong liên minh Mỹ-Philippines

Các vấn đề trong liên minh Mỹ-Philippines

Hiện nay, không có thông tin công khai về việc Chính phủ Philippines chính thức yêu cầu Mỹ có một đánh giá hiệp ước chính thức. Người ta cho rằng một đánh giá chính thức sẽ vấp phải những khó khăn, trước hết là trong việc đạt được sự nhất trí về những sửa đổi đối với một hiệp ước có từ 7 thập kỷ trước và sau đó là trong việc phê chuẩn một hiệp ước đã sửa đổi ở cả 2 nước.

Đọc tiếp...

Suy nghĩ về các hành động của Trung Quốc tại Bãi Tư Chính

Suy nghĩ về các hành động của Trung Quốc tại Bãi Tư Chính

Nếu không có một phản ứng cứng rắn từ phía cộng đồng quốc tế đối với các hành động của Trung Quốc tại Bãi Tư Chính, các vụ việc tương tự sẽ còn lặp lại trong những năm tới, lý do đơn giản là Bắc Kinh rất hào hứng nhận ra rằng các hành động cưỡng ép của họ đã mang lại hiệu quả.

Đọc tiếp...

Vai trò ngày càng tăng của EU ở Biển Đông

Vai trò ngày càng tăng của EU ở Biển Đông

Yêu cầu của EU đòi phải được thừa nhận là một bên tham gia về chính trị và an ninh ở châu Á không phải là mới. Tham vọng của họ có một ghế tại EAS và gần đây hơn là địa vị quan sát viên tại Nhóm chuyên gia ADMM+ là chủ đề của nhiều cuộc thảo luận, xoay quanh đòi hỏi chính là thừa nhận giá trị thực tế của EU đối với an ninh khu vực. Bởi vậy, việc xem xét kỹ lưỡng các chính sách và hành động của EU ở Biển Đông là điều hợp lôgích.

Đọc tiếp...

Hệ lụy từ hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông

Hệ lụy từ hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông

Việc kiểm soát Biển Đông có nghĩa là Trung Quốc có khả năng bác bỏ hệ thống trật tự thế giới dựa trên các quy tắc, từ chối tuân thủ các chuẩn mực, kỳ vọng, và UNCLOS; đẩy người bảo vệ trật tự thế giới (Mỹ) khỏi Tây Thái Bình Dương, làm suy yếu hoặc phá hủy các đồng minh ở Tây Thái Bình Dương, khiến uy tín của Mỹ bị nghi ngờ ở phạm vi khu vực cũng như quốc tế và phá hủy cơ sở hạ tầng an ninh ở Đông Nam Á.

Đọc tiếp...

Nhận diện chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

Nhận diện chiến lược của Trung Quốc ở Biển Đông

Để giành kiểm soát trên Biển Đông, đầu tiên, Trung Quốc cần phải cô lập khu vực. Trong nỗ lực cô lập khu vực, Trung Quốc sử dụng chiến lược hai hướng “cây gậy và củ cà rốt”, vừa lôi kéo các nước láng giềng khi thuận tiện trong khi đe dọa các nước chống đối mình.

Đọc tiếp...

Nhận diện mục đích của Trung Quốc ở Biển Đông

Nhận diện mục đích của Trung Quốc ở Biển Đông

Tại sao Trung Quốc lại tập trung vào Biển Đông đến như vậy và tại sao lại vào thời điểm này? Nghiên cứu cho thấy, một phần Trung Quốc được thúc đẩy bởi nhận thức về cơ hội, một phần vì nhận thức về sự suy yếu của Mỹ và một phần bởi nhu cầu lên tiếng về những tuyên bố pháp lý của nhà nước.

Đọc tiếp...

Phán quyết Biển Đông: Chúng ta nên hiểu Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển như thế nào?

Phán quyết Biển Đông: Chúng ta nên hiểu Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển như thế nào?

Người ta thường cho rằng cơ chế giải quyết tranh chấp được quy định tại phần XV Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) được áp dụng rất hạn chế, phản ánh ý đồ của những người soạn thảo UNCLOS. Vì vậy, các tòa trọng tài cần diễn giải phần XV một cách thận trọng, lưu ý đến những giới hạn về thẩm quyền của toà. Tuy nhiên, Phán quyết Vụ kiện Biển Đông đã đi ngược lại với cách tiếp cận này.

Đọc tiếp...

Leo thang trên biển: Tình trạng ổn định và bất ổn định tại các vùng biển Đông Á

Leo thang trên biển: Tình trạng ổn định và bất ổn định tại các vùng biển Đông Á

Bài viết lập luận rằng các bất ổn cường độ thấp sẽ xảy ra trong tranh chấp biển hoặc cạnh tranh sức mạnh trên biển; tuy nhiên, ít có khả năng tạo ra chu kỳ leo thang kéo dài bởi đặc điểm của môi trường chiến lược biển khu vực.

Đọc tiếp...

Đã đến lúc cần suy nghĩ nghiêm túc về một chiến lược tại Biển Đông

Đã đến lúc cần suy nghĩ nghiêm túc về một chiến lược tại Biển Đông

Thời điểm hiện tại, tình hình Biển Đông đang đi vào thời điểm quan trọng khi những bước tiến của Trung Quốc đang tích tụ dần còn dư địa cho Mỹ hành động đang giảm đi, và các nhà quan sát tại khu vực thì đang tự hỏi liệu Mỹ đã sẵn sàng đối mặt với thách thức này hay chưa. Và Mỹ vẫn đang loay hoay đi tìm một chiến lược.

Đọc tiếp...

"Không độc chiếm" Biển Đông?

Dù có sự khác biệt giữa Vương quốc Trung Hoa và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, nhưng Simon nhận thấy Trung Quốc vẫn giữ khuynh hướng sơ khởi đó là thưởng cho "những quốc gia sẵn sàng thừa nhận vị thế bá chủ khu vực của mình" trong khi phạt "những quốc gia từ chối tuân phục". Để thấy rõ nhất cách tiếp cận này của Trung Quốc, ta có thể nhìn ngay vào quan hệ của nước này tại Đông Nam Á trong năm 2018.

Đọc tiếp...

Vai trò các Chủ thể Doanh nghiệp trong Chính sách Biển Đông của Trung Quốc

Vai trò các Chủ thể Doanh nghiệp trong Chính sách Biển Đông của Trung Quốc

Bài viết phân tích 3 trường hợp nghiên cứu trong lĩnh vực - du lịch, khai thác năng lượng và cơ sở hạ tầng - từ đó nêu bật vai trò các chủ thể doanh nghiệp Trung Quốc đã làm thay đổi chính sách Biển Đông của Trung Quốc như thế nào.

Đọc tiếp...

Chiến lược xây dựng Trung Quốc trở thành cường quốc biển của Bắc Kinh

Chiến lược xây dựng Trung Quốc trở thành cường quốc biển của Bắc Kinh

Bài phân tích đánh giá việc Bắc Kinh xác định chiến lược biển của mình trong các tuyên bố công khai của lãnh đạo. Mục đích là nhằm hiểu được nhiều hơn về ý đồ và ưu tiên chiến lược của Trung Quốc trong lĩnh vực biển; đồng thời cung cấp cho giới hoạch định chính sách và các chuyên gia an ninh quốc gia vốn kiến thức cụ thể và đầy đủ nhất để đối trọng với Trung Quốc trong các vấn đề trên biển.

Đọc tiếp...

Biển Đông: Các Động lực Thay đổi

Biển Đông: Các Động lực Thay đổi

Hành động của Trung Quốc tại Biển Đông khiến các nước trong khu vực cảnh giác. Thực tế này thúc đẩy Philippines kiện Trung Quốc. Vào năm 2016, tòa đã đưa ra phán quyết. Hành động và phản ứng của các bên liên quan tới phán quyết và các sự kiện chính trị khác đã khiến năm 2016 trở thành một năm đáng chú ý. Cuộc bầu cử Tổng thống ở Philippines và Mỹ cũng bổ sung những động lực khác khiến tình hình khu vực thay đổi.

 

Đọc tiếp...

Cạnh tranh ảnh hưởng Trung - Mỹ tại Đông Nam Á

Cạnh tranh ảnh hưởng Trung - Mỹ tại Đông Nam Á

Bài viết so sánh chính sách đối ngoại của Trung Quốc và Mỹ, cụ thể là các hình thức hội nhập kinh tế và cách tiếp cận địa chính trị tại Đông Nam Á. Các tác giả so sánh động cơ và lý do các cường quốc lớn và hạng hai trong khu vực chấp nhận hoặc tranh cãi về các chính sách của Mỹ và Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Khảo cổ học và chủ nghĩa yêu nước: Chiến lược dài hạn của Trung Quốc ở Biển Đông

Khảo cổ học và chủ nghĩa yêu nước: Chiến lược dài hạn của Trung Quốc ở Biển Đông

Các ghi chép của Trung Quốc cho thấy chuyến thám hiểm chính thức đầu tiên của Trung Quốc tới Hoàng Sa vào năm 1902 chưa từng diễn ra. Thay vào đó, một cuộc thám hiểm bí mật được tiến hành nhiều thập kỷ sau đó để ngụy tạo bằng chứng khảo cổ học trên quần đảo Hoàng Sa nhằm củng cố yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc.

Đọc tiếp...

Trung Quốc và ASEAN trên Biển Đông: Những cơ hội và nguy hiểm

Trung Quốc và ASEAN trên Biển Đông: Những cơ hội và nguy hiểm

Quan hệ giữa Trung Quốc và ASEAN về vấn đề Biển Đông dường như đang được cải thiện. Trong khu vực, người ta nói đến hợp tác kinh tế và khoa học, khai thác chung tài nguyên biển, bộ quy tắc ứng xử. Nhưng thực tế hoàn toàn khác và chúng ta không thể quên một điều cốt yếu: Sự mất cân xứng về công nghệ và quân sự, những cơ hội và nguy hiểm của việc khai thác chung... có lợi cho Bắc Kinh!

Đọc tiếp...

Cách thức đúng đắn để Mỹ đẩy lùi Trung Quốc ở Biển Đông

Cách thức đúng đắn để Mỹ đẩy lùi Trung Quốc ở Biển Đông

Một liên minh hiệu quả ở Biển Đông sẽ là thứ giúp bảo vệ các quyền lợi mà các nước Đông Nam Á được hưởng trong vùng biển của chính họ, đồng thời khiến Bắc Kinh phải đưa ra những nhượng bộ dài hạn hoặc phải trả một cái giá cắt cổ về ngoại giao và kinh tế. Nhưng để làm được điều đó, Washington cần đưa chính sự sáng tạo và tham vọng mà họ đã thể hiện ở biển Hoa Đông đến Biển Đông.

Đọc tiếp...

Hiểu và đánh bại cuộc nổi dậy trên biển của Trung Quốc ở Biển Đông

Hiểu và đánh bại cuộc nổi dậy trên biển của Trung Quốc ở Biển Đông

Để khôi phục được vị thế, Mỹ và các đồng minh của nước này cần phải điều chỉnh lại cách hiểu của họ về chiến dịch của Trung Quốc trên Biển Đông và định hướng lại chiến lược của Mỹ nhằm đánh bại nó.

Đọc tiếp...

Phát biểu của ông Ngô Sỹ Tồn: Những thách thức địa chính trị trên Biển Đông mà Trung Quốc đang phải đối mặt

Phát biểu của ông Ngô Sỹ Tồn: Những thách thức địa chính trị trên Biển Đông mà Trung Quốc đang phải đối mặt

Bài phát biểu của ông Ngô Sỹ Tồn nhận định tình hình Biển Đông mà ông đã nắm được qua cuộc trao đổi với chuyên gia, học giả các viện nghiên cứu chính sách nhân chuyến công tác tới Mỹ, Nhật Bản và Úc gần đây, đồng thời đưa ra một số phán đoán và phân tích về tình hình địa chính trị ở Biển Đông hiện nay.

Đọc tiếp...

Khai thác chung tài nguyên dầu khí ở Biển Đông giữa Trung Quốc – Philippines: Thách thức và triển vọng

Khai thác chung tài nguyên dầu khí ở Biển Đông giữa Trung Quốc – Philippines: Thách thức và triển vọng

Vài năm trở lại đây, vấn đề khai thác chung tài nguyên dầu khí ở Biển Đông giữa Trung Quốc và Philippines thu hút sự chú ý rất lớn từ các quốc gia trong và ngoài khu vực. Trên quan điểm của Trung Quốc, triển vọng khai thác chung giữa hai nước có khả thi? Cần phải giải quyết những thách thức nào để đi đến thỏa thuận khai thác trên thực tế?

Đọc tiếp...

Thương mại, chiến tranh và Biển Đông

Thương mại, chiến tranh và Biển Đông

Trong vùng biển từng được cho là đã đạt được tiến bộ, một mặt trận đáng lo ngại đang hình thành: làn sóng ngầm liên kết tranh chấp ở Biển Đông với cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Đọc tiếp...

Phán quyết Tòa trọng tài Biển Đông: nhìn từ góc độ giải quyết tranh chấp

Phán quyết Tòa trọng tài Biển Đông: nhìn từ góc độ giải quyết tranh chấp

Việc thực thi hay chấp nhận Phán quyết là điều quan trọng để giải quyết tranh chấp, nhưng quan trọng hơn là các quốc gia và những nước phụ thuộc vào hoạt động giao thương trong khu vực phải tìm kiếm giải pháp hòa bình và thực dụng để cân bằng lợi ích của tất cả các bên liên quan.

Đọc tiếp...
More:

Ngôn ngữ

NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Joomla Slide Menu by DART Creations

Tìm kiếm

Học bổng Biển Đông

           

          

HỘI THẢO QUỐC GIA, QUỐC TẾ

Philippin kiện Trung Quốc

 

 

TÀI LIỆU ĐẶC BIỆT

ĐANG TRỰC TUYẾN

Hiện có 7264 khách và 2 thành viên Trực tuyến

Đăng nhập



Đăng ký nhận tin