Bản tin ngày Biển Đông (cập nhật 19/8)

Thứ sáu, 21 Tháng 8 2020 16:18
In

Cập nhập tin tức và đánh giá mới nhất của học giả quốc tế về tình hình Biển Đông ngày 19/8.

 

Tình hình nổi bật

Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Mustin (DDG-89) – thuộc nhóm tác chiến tàu sân bay Ronald Reagan, ngày 18/8 đã đi qua eo biển Đài Loan sau khi tiến hành tập trận với Lực lượng Phòng vệ Biển của Nhật Bản. Hành động này được tiến hành theo thông lệ và nhằm thể hiện cam kết của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do, rộng mở.

Tổng thống Trump ngày 18/8 tại sự kiện ở thành phố Yuma, bang Arizona, cho biết ông đã hủy đàm phán hoàn tất thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 với Trung Quốc. Trước đó, hai nước dự kiến sẽ tiến hành đàm phán vào ngày 22/8.

Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản (ASDF) ngày 18/8 đã phối hợp với các lực lượng không quân, hải quân và thủy quân lục chiến Mỹ tiến hành tập trận quy mô lớn trên Biển Hoa Đông. Cuộc tập trận có sự tham gia của 39 máy bay các loại (máy bay chiến đấu F-15, máy bay chiến đấu thế hệ mới nhất F-35B, máy bay ném bom chiến lược B-1, máy bay cảnh báo sớm trên không - AWACS). Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết mục đích của các cuộc tập trận này không nhắm tới bất cứ nước nào.

Học viện Ngoại giao cùng Phái đoàn Liên minh Châu Âu (EU) tại Hà Nội và Quỹ Konrad Adenauer Stiftung (KAS) ngày 19/8 đã tổ chức Đối thoại biển (kết hợp hình thức trực tiếp và trực tuyến) với chủ đề “Phát triển biển bền vững: Chia sẻ quan điểm của Việt Nam và EU” để trao đổi quan điểm và thực tiễn phát triển bền vững kinh tế biển và thúc đẩy hợp tác biển giữa Việt Nam và EU. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về biển là một ưu tiên hàng đầu của Việt Nam, phù hợp với nội dung của Nghị quyết 36/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết 26/NQ-CP của Chính phủ về phát triển bền vững kinh tế biển. Đây cũng là một lĩnh vực ưu tiên trong tài liệu Hành động của EU về Hợp tác An ninh với Châu Á, trong đó có Việt Nam. Khoảng 150 đại biểu đã tham dự sự kiện, trong đó có hơn 20 chuyên gia, học giả EU và các nước thành viên, 20 đại diện đến từ 14 cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam, gần 100 chuyên gia, đại biểu Việt Nam cùng nhiều phóng viên đến từ hơn 30 hãng thông tấn, truyền hình trong và ngoài nước.

Bộ Ngoại giao Việt Nam ngày 19/8 tổ chức Hội thảo quốc tế “Việt Nam - ASEAN: 25 năm qua và chặng đường phía trước.” Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh khẳng định trong 25 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã chứng kiến những biến chuyển quan trọng của Hiệp hội từ một khởi đầu khiêm tốn, từng bước lớn mạnh, trở thành tổ chức hợp tác khu vực thành công nhất, hạt nhân của đối thoại và hợp tác vì hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực, là đối tác quan trọng của nhiều cường quốc và trung tâm chính trị - kinh tế trên thế giới. Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng cũng cho rằng Hội thảo đã gợi mở những định hướng lớn cho ASEAN và cho Việt Nam trong chặng đường tiếp theo hướng tới một Cộng đồng gắn kết, thích ứng, liên kết chặt chẽ, lấy người dân làm trung tâm, vì hòa bình, ổn định, phồn vinh cho Đông Nam Á nói riêng, đóng vai trò trung tâm trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương rộng lớn.

Bộ Ngoại giao Mỹ ra Tuyên bố ngày 19/8 cho biết ba thỏa thuận bị dừng với Hong Kong gồm "bàn giao tội phạm đào tẩu, chuyển giao người bị kết án và miễn thuế đối ứng đối với thu nhập có được từ hoạt động quốc tế của các tàu". Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Morgan Ortagus nói “những bước đi này nhấn mạnh mối quan ngại sâu sắc của chúng tôi liên quan đến việc Bắc Kinh quyết định ban hành luật an ninh quốc gia" bị Mỹ cho là tác động tới các quyền tự do của người Hong Kong”.

Vnexpress ngày 19/8 đưa tin tàu ngầm Type-093 tiến vào hầm ngầm ở căn cứ Du Lâm, trong khi cầu tàu gần đó hoàn toàn trống trải. Ảnh vệ tinh cho thấy khu vực neo đậu tàu ngầm tại căn cứ hải quân Du Lâm trên đảo Hải Nam, nơi đóng quân của hạm đội tàu ngầm chiến lược mang tên lửa đạn đạo của Trung Quốc. Các cầu tàu lộ thiên hoàn toàn trống trải, trong khi một tàu ngầm Type-093 tiến vào cửa hầm ngầm cách đó không xa với sự hỗ trợ của hai tàu kéo. Chuyên gia quân sự Tyler Rogoway cho biết “không một tàu ngầm nào khác neo đậu ở cầu tàu. Đây là điều cực kỳ hiếm gặp trong suốt nhiều năm theo dõi căn cứ Du Lâm (Hiện chưa rõ là chúng đang tuần tra ngoài khơi hay cũng được đưa vào lòng núi)”.

Nhân dân Nhật báo Trung Quốc ngày 19/8 cho biết tàu sân bay Mỹ tiếp tục tiến vào Biển Đông diễn tập, hành động quân sự này gia tăng nguy cơ va chạm. Trung Quốc luôn phản đối các cuộc tập trận này của quân đội Mỹ, các hoạt động thường xuyên của tàu chiến và máy bay Mỹ ở Biển Đông, cho rằng điều này làm gia tăng căng thẳng và không có lợi cho ổn định khu vực. Cường độ các hành động quân sự của Mỹ đã tăng lên và rủi ro cũng tăng vì bên cạnh các hoạt động hải quân, các hoạt động không quân của quân đội Mỹ gần đây đã trở nên thường xuyên hơn với cường độ và mức độ thường xuyên gia tăng hơn và tần suất hoạt động của máy bay trinh thám nhiều hơn so với máy bay ném bom.

Góc nhìn quốc tế

+Trung Quốc

TS. Mark J. Valencia, Viện Nghiên cứu quốc gia Trung Quốc về Biển Đông, ngày 18/8 trên Lawfareblog, cho rằng thành công của vụ kiện (nếu có) mà Việt Nam đệ trình lên cơ chế giải quyết tranh chấp của UNCLOS về tranh chấp Biển Đông với Trung Quốc phụ thuộc vào vấn đề Việt Nam đệ trình - nếu giới hạn trong các tuyên bố và hành động của Trung Quốc gần bãi Tư Chính thì luật quốc tế có lợi cho Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn gặp những cản trở về mặt pháp lý và chính trị. Về pháp lý: (i) mức độ và hiệu lực các yêu sách của Việt Nam về EEZ và thềm lục địa có thể bị xem xét do đường cơ sở của Việt Nam, (ii) quy chế pháp lý của các thực thể ở Trường Sa (theo kết luận Toà Trọng tài năm 2016) không áp dụng cho Hoàng Sa, do đó, yêu sách của Trung Quốc đối với một phần EEZ và thềm lục địa của Việt Nam dựa trên EEZ và thềm lục địa của Hoàng Sa có thể làm phức tạp thêm thẩm quyền của Toà, (iii) Trung Quốc có thể lập luận: cho tới khi có phán quyết hoặc đường biên giới thì không bên nào được khai thác tại phần EEZ và thềm lục địa của Việt Nam mà Trung Quốc cũng yêu sách, (iv) vấn đề thẩm quyền của Toà do tuyên bố song phương nói rằng tranh chấp biển giữa hai nước sẽ được giải quyết thông qua đàm phán – trong trường hợp tuyên bố này được coi là điều ước quốc tế. Về chính trị: (i) Trung Quốc có thể không tham gia vào vụ kiện và áp dụng chính sách “cây gậy và củ cà rốt” (với nhiều biện pháp trả đũa) cho đến khi đạt được kết quả thuận lợi; và (ii) Việt Nam khó có thể trông chờ vào sự ủng hộ quốc tế, bao gồm Mỹ, để chống lại Trung Quốc. Việt Nam nên cân nhắc kỹ lưỡng những mặt trái nếu mạo hiểm kiện Trung Quốc.

+ Đông Nam Á:

Học giả Kathrin Hille và  John Reed ngày 17/8 nhận định sự do dự của Philippines làm suy yếu sự cạnh tranh và lập trường cứng rắn của Mỹ đối với Trung Quốc. Mỹ loại Trung Quốc khỏi tập trận hải quân RIMPAC 2020, bác bỏ yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, từ bỏ trung lập về Biển Đông, và thực hiện các cuộc tuần tra tự do hàng hải để cạnh tranh với Trung Quốc. Tuy nhiên Philippines, đối tác trọng yếu trong chiến lược cạnh tranh với Trung Quốc, lại là một điểm yếu vì quan hệ và chính sách Philippines với Trung Quốc.

Học giả Suresh Somu ngày 19/8 nhận định trong bối cảnh Trung Quốc gia tăng hoạt động gây bất ổn nhằm thực hiện tham vọng thống trị Biển Đông, quan hệ Mỹ - Trung xuống thấp và Mỹ cố lôi kéo các nước Đông Nam Á làm cho tình hình ngày càng trầm trọng. Trung Quốc thực hiện chiến lược đối thoại song phương với các nước Đông Nam Á để loại bỏ can thiệp và ảnh hưởng từ bên thứ ba (Mỹ, Nhật hoặc Úc). Trong khi đó, TS. Ian Bremmer cho biết “Mỹ giảm bớt chi tiêu cho đồng minh và tách khỏi thương mại là có lợi cho Trung Quốc vì đã giúp ngăn cản mặt trận thống nhất và khiến các cường quốc nhỏ hơn khó có thể dựa vào Mỹ”. Các nước ASEAN đang đối mặt với thế lưỡng nan khi vừa phải tìm cách đẩy lùi Trung Quốc ở Biển Đông để bảo vệ chủ quyền, vừa phải duy trì quan hệ với Trung Quốc vì lợi ích kinh tế.

+ Châu Âu – Mỹ

Sean Quirk trên trang Lawfare blog ngày 17/8 cho rằng: Việc khẳng định Trung Quốc không thể yêu sách lãnh thổ đối với Đá Vành Khăn là một bước tiến đáng kể trong lập luận của Mỹ. Lập trường mới của Mỹ cũng vượt ra ngoài kết luận của phán quyết Biển Đông năm 2016. Tuyên bố của Ông Pompeo cũng bác bỏ “bất kỳ yêu sách biển nào của CHND Trung Hoa” vượt ra ngoài vùng lãnh hải 12 hải lý của các cấu trúc Trường Sa. Tuyên bố xác định các vùng biển xung quanh Bãi Tư Chính là thuộc Việt Nam, Bãi cạn Luconia do Malaysia quản lý. Thêm vào đó, Ông Pompeo nói rằng bất kỳ “hành động nào của CHND Trung Hoa nhằm quấy rối việc đánh bắt cá hoặc phát triển hydrocacbon của các quốc gia khác ở những vùng biển này” là bất hợp pháp.

Tờ The Conversation ngày 18/9 cho biết hiện Mỹ có lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc (tàu sân bay Mỹ hiện diện và tập trận ở Biển Đông, bác bỏ yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, không còn giữ lập trường trung lập trong suốt 25 năm của Mỹ về một số tranh chấp ở Biển Đông); tuy nhiên, Mỹ gặp khó khăn xây dựng liên minh chống Trung Quốc. Trong bối cảnh Chính quyền Trump xử lý Covid 19 không hiệu quả, để có thể tái cử Ông Trump tìm cách xây dựng liên minh gia tăng chống Trung Quốc và thay đổi quan hệ Mỹ - Trung tới mức không thể vãn hồi. Dù vậy, các nước Đông Nam Á không mặn mà hợp tác với Mỹ ngăn sự bành trướng của Trung Quốc. Thậm chí các tuyên bố chống Trung Quốc không khiến các đồng minh khu vực tham gia với Mỹ mà lại nêu bật chính sách “nước Mỹ trên hết”. Hành động của Mỹ chỉ làm hoạt động liên hợp đối phó với Trung Quốc ở Biển Đông khó khăn hơn.

Học giả Hamzah Taoqeer trên tờ Modern Diplomacy ngày 19/8 nhận định các quy tắc và nền tảng của luật quốc tế đang bị Trung Quốc thách thức (Trung Quốc tìm cách lách luật quốc tế). Những hành động của Trung Quốc ở Biển Đông (xây dựng cơ sở quân sự ở các thực thể tranh chấp, thực hiện hoạt động thăm dò ở vùng biển nước khác) làm suy yếu và thay đổi trật tự thế giới và quy định quốc tế (các nước Phương Tây xây dựng để điều chỉnh hành vi các nước). Trung Quốc duy trì hiện diện ở Biển Đông nhằm đối phó lại hành động phản kháng và sự gia tăng hiện diện của Mỹ. Do đó, Mỹ đang dùng nhiều biện pháp để đối phó với Trung Quốc trong khi Trung Quốc tìm cách tránh đối đầu trực diện với Mỹ và vẫn thao túng hệ thống quốc tế để hưởng lợi.

Bản PDF tại đây

@Viện Biển Đông - Học viện Ngoại giao

"Bản tin ngày Nghiên cứu Biển Đông" được soạn thảo từ các tài liệu công khai nhằm tổng hợp thông tin giúp bạn đọc. Các thông tin trong Bản tin không phản ánh quan điểm của Viện Biển Đông. Ban biên tập không chịu trách nhiệm đối với sự thay đổi về nội dung của tin gốc cũng như đường dẫn kèm theo đến các tin gốc.

Mọi đóng góp ý xin gửi vào email:  Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.  

 


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: